اَلْجُنُوبُ [el-cunûb] (قُعُودٌ [ku’ûd] vezninde) Cenûb yeli esmek ma’nâsınadır; yukâlu: جَنِبَتِ الرِّيحُ جُنُوبًا اِذَا هَبَّتْ جَنُوبًا ve yukâlu: جُنِبُوا عَلَى بِنَاءِ الْمَجْهُولِ اِذَا أَصَابَتْهُمُ الْجَنُوبُ ve yukâlu: أَجْنَبُوا أَيْ دَخَلُوا فِي الْجَنُوبِ

s. (pl. اجناب , جنوب , جوانب) 1. A side, a lateral portion. 2. The space at the side of a person or thing. 3. A region, a district.

اَلْجَنْبُ [el-cenb] (cîm’in fethi ve nûn’un sükûnuyla) ve اَلْجَانِبُ [el-cânib] (nûn’un kesriyle) ve اَلْجَنَبَةُ [el-cenebet] (fetehâtla) Yana denir, شِقٌّ [şikk] ma’nâsına, insânın ve sâ’ir nesnenin olsun. Cem’leri جُنُوبٌ [cunûb] gelir cîm’in zammıyla ve جَوَانِبُ [cevânib] ve جَنَائِبُ [cenâ’ib] gelir.

جُنَّبٌ [Cunneb] (قُبَّرٌ [kubber] vezninde) Basra kazâsında bir nâhiyedir.

اَلْجَنَبُ [el-ceneb] (fethateynle) ve اَلْمَجْنَبُ [el-mecneb] (مَقْعَدٌ [mak’ad] vezninde) Bir nesneyi itip yanına doğru çekmek ma’nâsınadır, yedek çekmek gibi; yukâlu: جَنَبَهُ جَنْبًا وَمَجْنَبًا اِذَا قَادَهُ إِلَى جَنْبِهِ Ve جَنَبٌ [ceneb] (fethateynle) Davar kısmına 'ârız olan aksaklık gibi yürüyüş hâletine denir ki yanlarını çekerek yan yan yürümekten 'ibârettir. Ba’zen pek susuzluktan ve ba’zen fütûrdan nâşî olur. Ve جَنَبٌ [ceneb] Ziyâdesiyle susuzluktan devenin öykeni yanına yapışmak ma’nâsınadır. Ve kasîr nesneye denir. Ve şol جَلَبٌ [celeb] ki “لاَ جَلَبَ وَلاَ جَنَبَ” hadîsinde vârid olmuştur, ödül meydânında yanınca bir yedek at alıp altında olan at yoruldukta o yedeğe binip bu vechile âherleri sebk eylemekten 'ibârettir. Ve zekât husûsunda جَنَبٌ [ceneb], zekât-ı emvâl alan voyvoda mahall-i zekât olan yerden ba’îd mevzi’e varıp emvâlin yanına gelmesini emr eylemek yâhûd mâl sâhibi mâlını mevzi’inden teb’îd eylemekle voyvoda taleb-i zekât için dûr u dırâz tekellüfle varmağa muhtâc olmaktan 'ibârettir. Hülâsa جَلَبٌ [celeb] ve جَنَبٌ [ceneb] iki mâddede olacaklardır, biri sibâk ve biri zekât husûsundadır. İkisinden dahi nehy-i şer’î sâdır olmuştur, niteki “ج،ل،ب” mâddesinde beyân olundu.

Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre asl جَنْبٌ [cenb] mâddesi cârihaya ya’nî insânın ve hayvânın şıkkasına mevzû’dur ki yan ta’bîr olunur ve bi’l-isti’âre o yandan yana olan semt ve nâhiyede dahi isti’mâl olunur, niteki يَمِينٌ [yemîn] ve شِمَالٌ [şimâl] dahi böylecedir. Ve جَانِبٌ [cânib] kelimesi ism-i fâ’il-i nesebîdir, semt ve nâhiye ma’nâsınadır. Ve yan ve cenb ma’nâsına olur. İntehâ. Ve جَنْبٌ [cenb] Kelimesi masdar olur, bir kimsenin yanı ağrımak ma’nâsınadır; yukâlu: جُنِبَ الرَّجُلُ مَبْنِيًّا لِلْمَفْعُولِ كَعُنِيَ اِذَا شَكَى جَنْبَهُ Ve işbu “اِتَّقِ اللهَ فِي جَنْبِهِ وَلاَ تَقْدَحْ فِي سَاقِهِ” meselini ba’zılar لاَ تَغْتَلْهُ وَلاَ تَفْتِنْهُ 'ibâretiyle tefsîr eylediler ki onu görmez yanından gelip ahz ve ihlâk ve ayağını bir fitneye ilkâ eylemekten tahzîrdir. Ve ba’zılar burada جَنْبٌ [cenb] kelimesini vakî’a ya’nî fasl ve mezemmet ve şetm ile tefsîr eylediler ki bu dahi mecâzdır, ya’nî “Onun hakkında nâ-sezâ söyleme!” demektir. Ve fıkra-i sâniye sâk-ı şecere kavâdih ya’nî ağaç kurdu îkâ’ından müste’ârdır.

(a. s.) : yan tarafa âit.

(a. i.) : yan, taraf.

iz. ar. tş. Yan, yan taraf, koltuk altının aşağısı, pehlû.

اَلْجَنِيبُ [el-cenîb] (أَمِيرٌ [emîr] vezninde) Şol kimsedir ki müte’akkıfan ya’nî yürürken yengeç gibi bir yanı üzere yanıç yanıç yürür ola; yukâlu: رَجُلٌ جَنِيبٌ أَيْ كَأَنَّهُ يَمْشِي فِي جَانِبٍ مُتَعَقِّفًا Ve جَنِيبٌ [cenîb] Yedek atına denir, yanda çekilip gittiği için; yukâlu: فَرَسٌ جَنِيبٌ وَخَيْلٌ جَنَائِبُ وَجَنَبٌ Şârih der ki burada جَنَبٌ [ceneb] ki fethateynledir ism-i cem’dir. İntehâ. Ve جَنِيبٌ [cenîb] Bir nevi a’lâ hurmâ adıdır.