اَلْجُمْعُ [el-cum’] (cîm’in zammı ve mîm’in sükûnuyla) Devşirilmiş el, yumruk ma’nâsına; yukâlu: ضَرَبْتُهُ بِجُمْعِ كَفِّي ve yukâlu: جَاءَ فُلَانٌ بِقَبْضَةٍ مِلْءَ جُمْعِهِ Ya’nî avucu dolu nesne getirdi; ve yukâlu: أَخَذْتُ فُلَانًا بِجُمْعِ ثِيَابِهِ Ya’nî giysisin avuçlamakla. Ve keyfiyyet-i hâl bilinmemeğe dahi derler; yukâlu: أَمْرُ بَنِي فُلَانٍ بِجُمْعٍ وَجِمْعٍ إِذَا كَانَ مَكْتُومًا لَمْ يَفْشُوهُ وَلَمْ يَعْلَمْ بِهِ أَحَدٌ Cîm’in zammı ve kesri dahi câ’izdir. Ve kızın bekâreti bâkî kalmağa dahi derler. Ve Henâ nâm 'avret ki 'Accâc’ın hatunu idi, hâkim-i vakte şekvâ edip eyitti: أَصْلَحَ اللهُ الْأَمِيرَ إِنِّي مِنْهُ بِجُمْعٍ أَيْ عَذْرَاءُ لَمْ يَقْتَضَّنِي Ve 'avret vefât edip hamli karnında kalmağa dahi derler. Ve bu isti’mâllerin ikisinde dahi cîm’in zammı ve kesri lügattır; yukâlu: مَاتَتْ فُلَانَةٌ بِجُمْعٍ وَجِمْعٍ إِذَا مَاتَتْ وَوَلَدُهَا فِي بَطْنِهَا

جُمَعٌ [cuma’] (cîm’in zammı ve mîm’in fethiyle) جُمْعَةٌ [cum’at]ın cem’i, nitekim mürûr etti. Ve جَمْعَاءُ [cem’â’]ın dahi cem’i gelir, egerçi جَمْعَاءُ [cem’â’]ın cem’inde lâyık olan bu idi ki elifle ve tâ ile cem’ oluna idi, nitekim أَجْمَعُ [ecma’] lafzını vâv’la nûn’la cem’ ettiler, lâkin onun cem’inde جُمَعٌ [cuma’] dediler cîm’in zammı ve mîm’in fethiyle.

اَلْجُمْعُ [el-cum’] (cîm’in zammıyla) Biriktirilmiş nesneye denir. Bu münâsebetle yumruğa جُمْعُ الْكَفِّ [cem’u’l-keff] ıtlâk olunur; yukâlu: ضَرَبَهُ بِجُمْعِ الْكَفِّ وَهُوَ حِينَ يَقْبِضُهَا Cem’i أَجْمَاعٌ [ecmâ’] gelir. Ve mektûm ve mestûr nesneye ıtlâk olunur; yukâlu: أَمْرُهُمْ بِجُمْعٍ أَيْ مَكْتُومٌ وَمَسْتُورٌ Ve bâkire kıza ıtlâk olunur; yukâlu: هِيَ مِنْ زَوْجِهَا بِجُمْعٍ أَيْ عَذْرَاءُ Ve hep ve cümle ma’nâsınadır; yukâlu: ذَهَبَ الشَّهْرُ بِجُمْعٍ أَيْ كُلُّهُ Bu ma’nâların mecmû’unda cîm’in kesriyle de câ’izdir. Ve جُمْعٌ [cem’] (cîm’in harekât-ı selâsıyla) Bikr kıza yâhûd gebe hatuna yâhûd hamli ağırlaşıp vakti çatmış olanına ıtlâk olunur; yukâlu: مَاتَتْ بِجُمْعٍ أَيْ عَذْرَاءَ أَوْ حَامِلاً أَوْ مُثْقَلَةً

اَلْجَمْعُ [el-cem’] (cîm’in fethi ve mîm’in sükûnuyla) Bir yere getirmek.

vn. 1. A bringing together, a collecting, a convening; collection. 2. An adding one to another; addition. 3. A being a bond of union between persons or things. 4. A comprising, containing. 5. A pluralizing a word; pluralization. 6. A tranquillizing the mind.

اَلْجَمْعُ [el-cem’] (سَمْعٌ [sem’] vezninde) Dağınık nesneyi biriktirmek ma’nâsınadır; yukâlu: جَمَعَ الْمَالَ الْمُتَفَرِّقَ جَمْعًا مِنَ الْبَابِ الثَّالِثِ إِذَا لَفَّهُ Ve جَمْعٌ [cem’] İyi ve cins olmayan hurmâya denir. ‘Alâ-kavlin bir nev’ hurmâ ismidir yâhûd çekirdekten yetişip ne cins olduğu ve ismi ne olduğu ma’lûm olmayanına denir. Ve جَمْعٌ [cem’] Kıyâmete ıtlâk olunur; يَوْمُ الْجَمْعِ [yevmu’l-cem’] yevmü’l-kıyâmettir. Ve hâssaten samg-ı ahmere denir. Ve cemâ’at-i insânîye denir; cem’i جُمُوعٌ [cumû’]dur. Ve جَمْعٌ [cem’] Memeleri صِرَارٌ [sirâr] ile bağlı olan nâkanın sütüne denir, niteki فُوَاقٌ [fuvâk] بَاهِلَةٌ [bâhilet]in ya’nî memesi bağlı olmayanın sütüne denir. Ve Muzdelife’ye ıtlâk olunur, onda nâs müctemi’ olduğu için.

iz. ar. cm. cümû‘, ecma‘. 1. Toplama, biriktirme, devşirme, yığma: birçok kitaplar cemʻ etmiş; sarf etmeyerek bir hayli nükûd cemʻ etti. 2. Birden hâvî ve câmî‘ yâhut mâlik ve mutasarrıf olma: seyf ile kalemi cemʻ etmiş; o adam fezâil-i dünyeviyye ve uhreviyyeyi cemʻ etmiştir. 3. d. Arabîde ikiden ve Türkçe ve Fârisî ile tesniyesi olmayan elsine-i sâirede birden ziyâde eşhâsa delâlet eden kelime (isim, sıfat, kinâye, fiil): adamlar, geldiler, biz, merdân, ricâl gelmeleri cem‘dir. (bu mana ile cm. cümû‘ dahi kullanılır.] Cemʻ-i müzekker, cemʻ-i müennes, cemʻ-i sâlim = kâideten “و vav, ن nun” ve “ى ye, ن nun” ilâvesiyle teşkil olunan cemʻ-i Arabî ki başlıca sıfatlara mahsustur: مسلمون müslimûn, مؤمنين mü’minîn, عالمين âlemîn gibi; جمع مكسر cemʻ-i mükesser = müfred sîgâsının kesîr ve tebdîliyle teşekkül eden cem-i Arabî: kütüb, ricâl gibi; جمع الجمع cem‘u’l-cem‘ = zaten cemʻi olan bir sîgânın cemʻîsi: مصارفات masârifât gibi ki masrâfın cem‘i olan “masârif”in cem‘idir: اسم جمع ism-i cem‘ = Arabîde müfred olduğu hâlde cemʻ manasını ifâde eden isim ki “ة te” ilâvesiyle müfredi teşkil olunmaz, zira o vakit ism-i cins denilir: جمع قلت cem-‘i kıllet = dokuzdan aşağıya mahsus olan cem‘-i Arabî: كثرت جمع cem‘-i kesret = dokuzdan ziyâdeye mahsus olan cem‘-i Arabî: منتهى الجموع müntehe’lcümû‘ = bir Arabî ismin muhtelif cemʻlerinden en ziyâde eşhâsa delâlet edeni. 4. R. hesapta a‘mâl-i erbaanın birincisi ki birkaç adetin toplanıp bir adet teşkil etmesinden ibârettir. kara cümle = cem‘. “اجمع ecma‘” yalnız “باجمعهم bi-ecmaʻihim” tabîr-i Arabîsinde kullanılır ki topu ve cümlesi demektir.

(a. i. c. cumû’) : 1) toplama, yığma. 2) birden fazla insan, hayvan ve eşyayı gösteren isim. 3) a. gr. * çoğul.

اَلْجُمْعُ [el-cum’] (cîm’in zammıyla) Biriktirilmiş nesneye denir. Bu münâsebetle yumruğa جُمْعُ الْكَفِّ [cem’u’l-keff] ıtlâk olunur; yukâlu: ضَرَبَهُ بِجُمْعِ الْكَفِّ وَهُوَ حِينَ يَقْبِضُهَا Cem’i أَجْمَاعٌ [ecmâ’] gelir. Ve mektûm ve mestûr nesneye ıtlâk olunur; yukâlu: أَمْرُهُمْ بِجُمْعٍ أَيْ مَكْتُومٌ وَمَسْتُورٌ Ve bâkire kıza ıtlâk olunur; yukâlu: هِيَ مِنْ زَوْجِهَا بِجُمْعٍ أَيْ عَذْرَاءُ Ve hep ve cümle ma’nâsınadır; yukâlu: ذَهَبَ الشَّهْرُ بِجُمْعٍ أَيْ كُلُّهُ Bu ma’nâların mecmû’unda cîm’in kesriyle de câ’izdir. Ve جُمْعٌ [cem’] (cîm’in harekât-ı selâsıyla) Bikr kıza yâhûd gebe hatuna yâhûd hamli ağırlaşıp vakti çatmış olanına ıtlâk olunur; yukâlu: مَاتَتْ بِجُمْعٍ أَيْ عَذْرَاءَ أَوْ حَامِلاً أَوْ مُثْقَلَةً

اَلْإِجْتِمَاعُ [el-ictimâ’] (hemzenin ve tâ’nın kesriyle) Cem’ olup bir yere gelmek; yukâlu: جَمَعْتُ الشَّيْءَ الْمُتَفَرِّقَ فَاجْتَمَعَ Ve جَمْعٌ [cem’] Cemâ’at ma’nâsına da gelir.