(a. h. i) : Dicle nehrinden aşağı Basra’ya kadar Şat Suyu’nun iki tarafı.

(a. i.) : müz. Türk müziğinin en eski mürekkep makamlarındandır. Eskiden en çok kullanılan makamlardan olmasına rağmen, son asırda nadiren kullanılmıştır. Bu makam, segah dörtlüsünün ırak perdesindeki şeddi ile bir uşşak dörtlüsünün birleşmesinden meydana gelmiştir; bunlara ekseriya bir de neva perdesindeki pOselik dörtlüsü ilâve edilir. Makam segah dörtlüsü ile ırak perdesinde kalır. Güçlüsü birinci derecede dugâh perdesidir. Donanımına “si” koma bemolü ile “fa” bakıyye diyezi konulur; pûselik dörtlüsü kullanılan yerde “fa” sesi bekar yapılır. Irak, çıkıcı bir makamdır; inici şekline eviç denilir. Bünyesindeki 3 adet dörtlünün sesleri, pest-den ttze doğru şöyledir : ırak, rast, dügâh, segah, (ırak’da segah dörtlüsü), dügâh, segah, çargâh, neva (yerinde u«ak dörtlüsü), neva, hüseyni, acem, gerdaniye ( nevâ’da pûselik dörtlüsü).

ih. z. ar. c. Bağdad ve Basra cihetlerinin ismidir. Badehü İran’ın bütün garb-ı şimâlî kısmına, yani cibâl hıttasına da bu nâm ta‘mîm olunduğundan, asıl Irak’a Irak-ı Arabî ve buna Irak-ı Acemî nâmı verilmiştir. || mu. Bir makâm-ı mahsûs.

اَلْعِرَاكُ [el-'irâk] (كِتَابٌ [kitâb] vezninde) ve اَلْمُعَارَكَةُ [el-mu’âreket] (مُفَاعَلَةٌ [mufâ’alet] vezninde) Savaşmak ma’nâsınadır; yukâlu: عَارَكَهُ عِرَاكًا وَمُعَارَكَةً إِذَا قَاتَلَهُVe عِرَاكٌ ['irâk] Develer su üzerinde müzâhame eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: أَوْرَدَ إِبِلَهُ الْعِرَاكَ أَيْ أَوْرَدَهَا جَمِيعًا اَلْمَاءَ يَعْنِي زَاحَمَتْ Ve bunda اَلْعِرَاكُ lafzı mansûbdur. Fi’l-asl masdar olup ba’dehu harf-i ta’rîf idhâl olunmuştur ve harf-i ta’rîf masdarı kendi hâlinden tagyîr eylememiştir. Mütercim der ki bu terkîb مَرَرْتُ بِهِمُ الْجَمَّاءَ الَغَفِيرَ ve dâl’ın nasbıyla اَلْحَمْدَ للهِ kavlleri kabîlindendir. Ve ba’zılar hâl-i terkîb ederler. Ve bunda Sîbeveyhi ve Ebû 'Alî kavlleri vardır. Kütüb-i nahviyyede وَأَرْسَلَهَا الْعِرَاكَ kavli bir mebhastır. Ve 'İrâk b. Mâlik ecille-i tâbi’îndendir.

اَلْعُرَاقُ [el-'urâk] (غُرَابٌ [gurâb] vezninde) Eti ekl olunmuş kemiğe denir. Ve ba’zıların kavli ânifen zikr olundu. Ve عُرَاقٌ ['urâk] ve عُرَاقَةٌ ['urâkat] (hâ’yla) Sudan nutfeye ya’nî sâfîye, 'alâ-kavlin kova ve kırba diplerinde kalan bir mikdârca suya denir. Ve pek çok yağmura denir. Ve عُرَاقُ الْغَيْثِ ['urâku’l-gays] yağmur 'akibinde biten ota denir; yukâlu: مَا أَطْيَبَ عُرَاقَ الْغَيْثِ أَيْ نَبَاتَهُ فِي أَثَرِهِ

s. 1. A low-lying country along the course of a great river. Hence, 2. The low country lying along the course of the lower Tigris, above and below its junction with the Euphrates. 3. Name of a mode or melody in music.

vn. & s. 1. A fighting one another; a combat. 2. A crowding and pressing one another.

اَلْعِرَاقُ [el-'irâk] (‘ayn’ın kesriyle) Bilâd-ı ma’rûfeyi câmi’ arâzînin ismidir. Ve عِرَاقٌ ['irâk] Şol kırbaya derler ki dibine iki kat sahtiyân koyup dikerler. Ve eger bir kat korlarsa ona طِبَابٌ [tibâb] derler tâ-i mühmelenin kesriyle.

اَلْعُرَاقُ [el-'urâk] ('ayn’ın zammı ile) Cem’i, eti alınmış kemikler ma’nâsına. İbnu’s-Sikkît eyitti: Cem’de فُعَالٌ [fu’âl] vezni üzere hemîn birkaç kelime gelmiştir ki onların biri تُؤَامٌ [tu’âm]dır ki تَوْأَمٌ [tev’em]in cem’idir, tâ’nın fethi ve vâv’ın sükûnuyla ikiz eşi ma’nâsına. Ve biri dahi رُبَابٌ [rubâb]dır ki رُبَّى [rubbâ]nın cem’idir. Ve رُبَّى [rubbâ] râ’nın zammı ve elifin kasrıyla şol koyundur ki yeni doğurmuş ola. Ve biri dahi ظُؤَارٌ [zu’âr]dır ki ظِئْرٌ [zi’r]in cem’idir, zâ-i mu’ceme ile dâye ma’nâsına. Ve biri dahi عُرَاقٌ ['urâk]tır ki el-ân mürûr etti. Ve biri dahi رُخَالٌ [ruhâl]dir, râ-i mühmele ve hâ-i mu’ceme ile koyun kuzusunun dişisi ma’nâsına. Ve biri dahi فُرَارٌ [furâr]dır ki فَرِيرٌ [ferîr]in cem’idir, fâ ile ve râ’eyn-i mühmeleteyn ile bakar-ı vahşî veledi ma’nâsına. İbnu’s-Sikkît eyitti: Kelâm-ı 'Arabda bu cem’lerin nazîri yoktur.