(a. i.) : fazlalık, çokluk, ziyâ-yi kamer : astr. ayışığı.

اَلذَّوْدُ [ez-zevd] (zâl’ın fethi ve vâv’ın sükûnuyla) ve اَلذِّيَادُ [ez-ziyâd] (كِتَابٌ [kitâb] vezninde) Davar sürmek ma’nâsınadır; yukâlu: ذَادَ الْإِبِلَ يَذُودُ ذَوْدًا وَذِيَادًا إِذَا سَاقَهَا Ve def’ ve tard eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: ذَادَهُ إِذَا طَرَدَهُ وَدَفَعَهُ Ve ذَوْدٌ [zevd] Üç deveden ona kadar 'alâ-kavlin on beşe ve 'alâ-re’yin yirmiye yâhûd otuza varınca yâhûd iki ile dokuz nefer beyninde olan develere denir. ذَوْدٌ [zevd] kelimesi bu ma’nâda mü’ennestir ve hemân mü’enneslere ıtlâk olunur, ya’nî gürûh-ı mezkûr mecmû’u nâka olmağa muhtâcdır. Ve müfred ve cem’i berâberdir, 'alâ-kavlin cem’dir, müfredi yoktur yâhûd müfreddir, cem’i, أَذْوَادٌ [ezvâd]dır. Ve ‘Arabların “اَلذَّوْدُ إِلَى الذَّوْدِ إِبِلٌ” kavlleri ki emsâldendir, onda ذَوْدٌ [zevd] kelimesini إِثْنَيْنِ mevzi’inde olduğuna delâlet eder, zîrâ إِثْنَتَيْنِ [isneteyn] ثِنْتَيْنِ [sinteyn]e zamm olundukta cem’ olur. Şârih der ki “لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ مِنَ الْإِبِلِ صَدَقَةٌ” hadîsinde zükûr ve inâsa ‘âmm olmakla inâsa tahsîsleri müvecceh değildir. Mü’ellif bunda Ebû ‘Ubeyd’e ittibâ’ eylemiştir. Sâ’ir ehl-i lügat ta’mîm eylediler. Ve mesel-i mezbûrun delâleti dahi manzûrün-fîhtir, Zîrâ onda إِلَى [ilâ] مَعَ [me’a] ma’nâsınadır yâhûd mukadder مَضْمُومٌ lafzına müte’allaktır. Ve mesel-i mezbûr “Az nesne ile az nesne müctemi’ oldukta çok olur” diyecek yerde darb olunur.

vn. As ذود, q. v.

اَلذِّيَادُ [ez-ziyâd] (zâl’ın kesriyle) Men’ etmek; tekûlu: ذُدْتُهُ عَنْ كَذَا وَذُدْتُ الْإِبِلَ أَسَّ سُقْتُهَا وَطَرَدْتُهَا Ya’nî “Benden sevk etmek ve men’ etmek vâki’ oldu.”