اَلشَّمْلُ [eş-şeml] (حَمْلٌ [haml] vezninde) Bir nesneyi sol tarafa ve sol ele ve sol yana almak ma’nâsınadır; yukâlu: شَمَلَ بِهِ شَمْلًا مِنَ الْبَابِ الْأَوَّلِ إِذَا أَخَذَهُ ذَاتَ الشِّمَالِ Ve bir nesneyi serinlemek ve soğumak için شَمَالٌ [şemâl] yeline karşı komak ma’nâsınadır; yukâlu: شَمَلَ الْخَمْرَ إِذَا عَرَضَهَا لِلشَّمَالِ فَبَرَدَتْ Ve koyun kısmının memesine شِمَالٌ [şimâl] dedikleri keseyi geçirip bağlamak ma’nâsınadır; yukâlu: شَمَلَ الشَّاةَ شَمْلًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي وَالْأَوَّلِ إِذَا عَلَّقَ عَلَى ضَرْعِهَا الشِّمَالَ وَشَدَّهُ Ve koyunun memesine geçirecek kese düzmek ma’nâsınadır; yukâlu: شَمَلَ الشَّاةَ إِذَا جَعَلَ لَهَا شِمَالًا Ve شُمُولٌ [şumûl] 'Umûm ma’nâsınadır, ke-mâ se-yuzkeru. Ve شَمْلٌ [şeml] ve شُمُولٌ [şumûl] Bir nesneyi شَمْلَةٌ [şemlet] dedikleri ihrâmla örtüp bürümek ma’nâsınadır; yukâlu: شَمِلَهُ شَمْلًا وَشُمُولًا مِنَ الْبَابِ الرَّابِعِ إِذَا غَطَّاهُ بِالشَّمْلَةِ Ve شَمْلٌ [şeml] Ağaçta olan hurmâları bi’l-cümle devşirmek ma’nâsınadır; yukâlu: شَمَلَ النَّخْلَةَ شَمْلًا مِنَ الْبَابِ الْأَوَّلِ إِذَا لَقَطَ مَا عَلَيْهَا مِنَ الرُّطَبِ Ve شَمْلٌ [şeml] Kalabalığa ve izdihâma denir; yukâlu: دَخَلَ فِي شَمْلِ الْجَمَاعَةِ أَيْ غِمَارِهَا Ve bunda fethateynle de lügattır.

s. 1. Sojourn, residence. 2. Ease, comfort, affluence. 3. An abundance of population in a place.

vn. 1. A keeping poison for a good length of time that it may become concentrated. 2. A taking care of, or maintaining and protecting one’s family. 3. A staying, abiding in a place.

vn. 1. A putting out an eye. 2. A cleaning out a well, etc., of accumulated mud.

اَلسَّمْلُ [es-seml] (sîn’in fethi ve mîm’in sükûnuyla) Kızmış demirle gözin çıkarmak; yukâlu: سُمِلَتْ عَيْنُهُ تُسْمَلُ إِذَا فُقِئَتْ بِحَدِيدَةٍ مُحْمَاةٍ Bir a’râbî eyitti: Bizim ceddimiz bir kimsenin gözin çıkardığı için bize Benî Semmâl derler. Bu takrîrden şöyle fehm olunur ki سَمْلٌ [seml] mutlakan göz çıkarmağa ıtlâk oluna. Ve سَمْلٌ [seml] Bir cemâ’atin mâ-beynin ıslâh etmeğe dahi derler; tekûlu: سَمَلْتُ بَيْنَ الْقَوْمِ سَمْلًا إِذَا أَصْلَحْتَ بَيْنَهُمْ Ve سَمْلٌ [seml] Havuzu arıtmağa dahi derler; tekûlu: سَمَلْتُ الْحَوْضَ إِذَا نَقَّيْتَهُ مِنَ الْحَمْأَةِ وَالطِّينِ Ve حَمْأَةٌ [ham’et] hâ’-i mühmele ile karabalçığa derler.