(a. i.) : 1) dikme, saplama.

iz. ar. 1. Dikme, saplama, rekz: nasb-ı livâ, nasb-ı alem. 2. Koma, vaz’, ilkâ: nasb-ı uyûn-ı tama’ etmek. 3. Bir memuriyyet ve hizmete koma, tayin, kayırma: bir kaymakamlığa nasb ettiler. 4. Bir rütbe alma, bir rütbeye geçme, terfî’: silk-i askerîye dühûlü filân, ve yüzbaşı [yüzbaşılığa] nasbı filân târihtedir. 5. ed. [nahv-ı Arabîde] ismin irâb denilen ahvâl-i selâsesinden biri: hâlet-i nasb; nasbı fetha ile, elifle, yâ ile olur.

اَلنَّصْبُ [en-nasb] (ضَرْبٌ [darb] vezninde) Vech-i mezkûr üzere ba’zı ‘Arabdan mesmû’ olarak bir husûsun hemm ü kasdı sâhibine ta’ab vermek ma’nâsınadır; yukâlu: نَصَبَهُ الْهَمُّ نَصْبًا مِنَ الْبَابِ اْلأَوَّلِ إِذَا أَتْعَبَهُ Ve نَصْبٌ [nasb] Maraz u ‘illete ve belâ’ ve âfete ıtlâk olunur; yukâlu: أَصَابَهُ نَصْبٌ أَيْ دَاءٌ وَبَلاَءٌ Ve bir kimseyi bir maraz rencûr ve derd-nâk eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: نَصَبَهُ الْمَرَضُ نَصْبًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا أَوْجَعَهُ Ve bir nesneyi yere vaz’ eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: نَصَبَ الشَّيْءَ إِذَا وَضَعَهُ Ve yukarı kaldırmak ma’nâsına olmakla zıdd olur; yukâlu: نَصَبَهُ إِذَا رَفَعَهُ Burada وَضَعَهُ فَرَفَعَهُ nüshaları galattır. Ve cidd ü ikdâm ile yürümek, 'alâ-kavlin âhestece nerm ve mülâyemetle bütün gündüz yürümek ma’nâsınadır; yukâlu: نَصَبَ السَّيْرَ إِذَا رَفَعَهُ أَوْ هُوَ أَنْ يَسِيرَ طُولَ يَوْمِهِ وَهُوَ سَيْرٌ لَيِّنٌ فَيُقَالُ نَصَبَ الْقَوْمُ إِذَا سَارُوا يَوْمَهُمْ بِسَيْرٍ لَيِّنٍ Ve bir kimse ile düşmanlık eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: نَصَبَ لِفُلاَنٍ إِذَا عَادَاهُ Ve ‘Arabların develeri teşvîk ve tatrîb için terennüm eyledikleri nagamâttan bir nev’ ile terennüm ve tegannî eylemek ma’nâsınadır ki nagamât-ı mezbûreden bu bülend âvâz olur; yukâlu: نَصَبَ الْحَادِي إِذَا حَدَى ضَرْبًا مِنَ الْحُدَاءِ Ve miyâneye cenk ilkâ eylemek ma’nâsınadır ki murâd cenk peydâ eylemektir; yukâlu: نَصَبَ لَهُ الْحَرْبَ إِذَا وَضَعَهَا Ve bir nesneyi karşısına dikip dikine durdurmak ma’nâsınadır; yukâlu: نَصَبَ الْعَلَمَ إِذَا رَفَعَهُ وَأَقَامَهُ مُسْتَقْبِلاً بِهِ وَكُلُّ مَا رُفِعَ وَاسْتُقْبِلَ بِهِ شَيْءٌ فَقَدْ نُصِبَ عَلَى بِنَاءِ الْمَجْهُولِ وَنَصَبَهُ هُوَ Mü’ellif Basâ’ir’de نَصَبْتُ الشَّيْءَ أَيْ أَقَمْتُهُ ‘ibâretiyle resm eylemekle bundan câmi’ ve müfîddir. Ve نَصْبٌ [nasb] Yollarda nişân için dikilen mîle denir, 'alem-i mansûb ma’nâsına. Ve bunda fethateynle câ’izdir. Ve نَصْبٌ [nasb] Gâyet ve ser-encâm ma’nâsınadır. Ve 'arûziyyûn ıstılâhında نَصْبٌ [nasb] kâfiye-i şi’rin fesâddan sâlim ve binâsı tâm olmaktan ‘ibârettir. Ve nahviyyûn ıstılâhında نَصْبٌ [nasb] mu’rebe mahsûs bir i’râbdır ki mebnî olan kelimenin fethası menzilindedir, رَفْعٌ [ref’] ve جرٌّ [cerr] mukâbilidir; lisân-ı etfâl-ı mektebde iki üstün ta’bîr olunur, 'ulüvv ü rif’at ma’nâsından me’hûzdur.

vn. & s. 1. A setting up; erection. 2. Appointing, appointment. 3. A governing word’s putting a noun in the accusative, or a verb in the subjunctive. 4. Fatigue’s prostrating one; prostration. 5. A setting one’s self before another, in pertinacity or opposition.

اَلنَّصْبُ [en-nasb] (nûn’un fethi ve sâd’ın sükûnuyla) Dürtmek; yukâlu: نَصَبْتُ الشَّيْءَ مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا أَقَمْتَهُ Ve 'adâvet etmek ma’nâsına da gelir; tekûlu: نَصَبْتُ لِفُلَانٍ نَصْبًا إِذَا عَادَيْتَهُ Ve âheste seyr etmek; yukâlu: نَصَبَ الْقَوْمُ إِذَا سَارُوا يَوْمَهُمْ وَهُوَ سَيْرٌ لَيِّنٌ

اَلنَّصْبُ [en-nasb] (nûn’un fethi ve sâd’ın sükûnuyla) Elhândan bir nev’dir. Ve fi’l-hadîsi: “لَوْ نَصَبْتَ لَنَا نَصْبَ الْعَرَبِ” أَيْ لَوْ غَنَّيْتَنَا غِنَاءَ الْعَرَبِ Ya’nî 'Arab üslûbu üzere tegannî kılınsa ki o deve sürmekte olan tegannî misillidir, lâkin bu ondan dahi nâziktir. Ve نَصْبٌ [nasb] İ’râbda feth gibidir binâda. Ve bu ıstılâhât-ı nahviyyîndendir; tekûlu minhu: نَصَبْتُ الْحَرْفَ فَانْتَصَبَ Ve نَصْبٌ [nasb] Şol nesneye derler ki onu dikip ona 'ibâdet ederler, hudây ta’âlâdan gayrı her ne kim var ise.