(a. i. mezc’den. c. : emzi.ce) : 1) bir şeyle karıştırılmış olan başka şey. 2) huy, tabîat. Bed-mizâc : kötü huylu. Hadîd-ül-mi-zâc : çabuk kızan, osuruğu cinli. Asabiy-yül-mi-râe : yaradılışı îtibâriyle asabî olan kimse, (bkz : serî-ül-infiâl). Demeviyy-ül-mizâc : çek kanlı. Lenfâviyy-ül-mizâc : lenfâsı galip, lenfâvî guddeleri faaliyet hâlinde bulunan kimse. Nâ-mizâc : rahatsız, keyifsiz. Safraviyy-ül-mizâc : safrası galip kimse. 3) sıhhat. Sû-i mizâc : sıhhat bozukluğu. mizâc-ı nâzik : nâzik tabîat; ince yaradılış.

اَلْمِزَاجُ [el-mizâc] (كِتَابٌ [kitâb] vezninde) Bir şey’e katılıp karıştırılmakla bâ’is-i terkîb olan şey’e denir, katınkı ta’bîr olunur. Suverî ve ma’nevîden e’ammdır. Ma’nevîde keyfiyyet ta’bîr olunur. Meselâ مِزَاجُ الشَّرَابِ مَا يُمْزَجُ بِهِ Ya’nî şarâba mezc olunan nesnedir, su gibi. Ve مِزَاجُ الْبَدَنِ مَا رُكِّبَ عَلَيْهِ مِنَ الطَّبَائِعِ Ya’nî tabâyi’-i erba’adan bedenin medâr-ı terkîbi olan tabî’attır, mâdde’-i bedene memzûc olduğu için ıtlâk olunmuştur. Ma’lûm ola ki 'inde’l-muhakkikîn mizâc-ı beden ‘anâsır-ı erba’anın eczâları birbirlerine mümâs ve müterekkib ve mütecânis olup beynlerinde fi’l ve infi’âl vukû’undan keyfiyyât-ı erba’ beyninde hâsıl bir keyfiyyet-i mütevassıtadır ve iki gûnedir, birine mizâc-ı evvel ve birine mizâc-ı sânî derler. Mizâc-ı evvel odur ki ‘anâsır-ı mürekkebeden bilâ-vâsıta hâsıl ola. Ve mizâc-ı sânî birkaç nesnelerin ictimâ’ ve imtizâclarından hâdis olur ki o nesneler dahi ‘anâsırdan mürekkeb olup her birinde olan kuvvet âherde olan kuvvete muhâlif olur; meselâ harâret ve bürûdet ve rutûbet ve yübûset-i mizâcdır. Kezâlik demevî ve safrâvîlik mizâcdır. Ve sû-i mizâc dedikleri işbu mizâcın mütegayyir olmasıdır, soğuktan yâ sıcaktan veyâ sâ’ir ‘ârızadan olur, onun için ‘ilâc da ta’dîl-i mizâca muhtâcdır. Ve sû-i mizâc yâ hâr yâ bâriddir yâ ratb yâ yâbis yâ müfred yâ mürekkebdir. Bunlardan her biri mâddî yâ gayr-i mâddîdidir. Ve mutlakan maraz üç cinstir. Birine sû-i mizâc ve birine maraz-ı terkîb ve birine teferruk-i ittisâl derler. Ve mâddî dedikleri ahlât-ı erba’anın birinden olur. Ve gayr-i mâddî ahlâttan olmuş değildir. Bunun tafsîli kânûn’da meşrûhtur. Ve مِزَاجٌ [Mizâc] Bir nâkanın ismidir. Ve kâdisiyye ve kar’â’ meyânında vâki’ Mugîse şarkîsinde ‘alâ-kavlin Kûfe yolunda ka’kâ’ nâm mahallin yemîninde bir mevzi’ adıdır.

اَلْمِزَاجُ [el-mizâc] (mîm’in kesriyle) Bâ’is-i terkîb olan keyfiyyet; pes مِزَاجُ شَرَابٍ [mizâcu şarâb] şol nesnedir ki şarâb onunla halt olunur ve مِزَاجُ بَدَنٍ [mizâcu beden] şol nesnedir ki beden onun üzerine terkîb olunur, 'anâsırdan ne ki var ise.