(a. i.) : 1) son, nihayet. 2) bitme, tükenme.

iz. ar. 1. Bitme, tükenme, pâyâna erme, tamam. 2. Son, nihâyet, pâyân: hitâm bulmak, hitâma ermek = bitmek: hitâm vermek = bitirmek.

اَلْخِطَامُ [el-hitâm] (كِتَابٌ [kitâb] vezninde) Masdardır ki zikr olundu. Ve yaya geçirilen şey’e denir, kiriş olsun ibrîşim ve kaytan makûlesi olsun. Ve hâssaten yayın kirişine ıtlâk olunur. Ve deveyi yedmek için burnuna geçirilen nesneye denir ki yular ta’bîr olunur, gerek ip ve gerek kayış ve lîf makûlesi olsun;cem’i خُطُمٌ [hutum] gelir, كُتُبٌ [kutub] vezninde; yukâlu: وَضَعَ عَلَى الْبَعِيرِ خِطَامَهُ وَهُوَ مَا وُضِعَ فِي أَنْفِهِ لِيُقْتَادَ بِهِ Şârih der ki İbn Esîr خِطَامٌ [hitâm] ile زِمَامٌ [zimâm]ı bu gûne fark eyledi ki خِطَامٌ [hitâm] zikr olunan uzun yulara denir ve زِمَامٌ [zimâm] burnuna geçirdikleri ince ipten halkaya denir ki yuları ona geçirirler. İntehâ. Ve خِطَامٌ [hitâm] Bir gûne damga ismidir ki devenin burnuna yâhûd arkurudan yanağına doğru yüzüne basılır ve gâh bir ve gâhca iki dâne basarlar; ve minhu yukâlu: جَمَلٌ مَخْطُومُ خِطَامٍ أَوْ خِطَامَيْنِ بِالْإِضَافَةِ

اَلْخَطْمُ [el-hatm] (hâ’nın fethi ve tâ’nın sükûnuyla) Emr-i ‘azîm ma’nâsınadır; yukâlu: هَذَا خَطْمٌ أَيْ خَطْبٌ جَلِيلٌ Ve bir mevzi’ adıdır. Ve kuşun burnuna denir, مِنْقَارٌ [minkâr] ma’nâsına. Ve dâbbe kısmının burunlarının ve ağızlarının önlerine ve uçlarına denir. Ve insânın burnuna denir. Ve خَطْمٌ [hatm] Masdar olur, bir adamın yâ bir hayvânın burnuna vurmak ma’nâsına; yukâlu: خَطَمَهُ خَطْمًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا ضَرَبَ أَنْفَهُ Ve devenin burnuna خِطَامٌ [hitâm] takmak 'alâ-kavlin خِطَامٌ [hitâm] için burnunu yufkaca kedmek ma’nâsınadır; yukâlu: خَطَمَ الْبَعِيرَ بِالْخِطَامِ إِذَا جَعَلَهُ عَلَى أَنْفِهِ أَوْ جَزَّ أَنْفَهُ Ve bir adama söz ile kahr ve galebe eylemek ma’nâsına müsta’meldir,şöyle ki mukâbelesinde şakk-ı şefeye kâdir olmaya; yukâlu: خَطَمَهُ بِالْكَلَامِ أَيْ قَهَرَهُ وَمَنَعَهُ حَتَّى لَا يَنْبِسَ Ve sahtiyânın kenârlarını pervâz edip dikmek ma’nâsınadır; yukâlu: خَطَمَ الْأَدِيمَ إِذَا خَاطَ حَوَاشِيَهُ Ve خَطْمٌ [hatm] ve خِطَامٌ [hitâm] (كِتَابٌ [kitâb] vezninde) Yaya kiriş geçirmek ma’nâsınadır; yukâlu: خَطَمَ الْقَوْسَ بِالْوَتَرِ خَطْمًا وَخِطَامًا إِذَا عَلَّقَهَا يَعْنِي عَلَّقَ الْوَتَرَ عَلَيْهَا

اَلْخِتَامُ [el-hitâm] (hâ’nın kesriyle) Şol balçıktır ki bir nesneyi onunla mührlerler. Ve خِتَامٌ [hitâm] Âhir ma’nâsına dahi gelir. Kâlallâhu ta’âlâ: ﴿خِتَامُهُ مِسْكٌ﴾ (المطففين، 26) أَيْ آخِرُهُ لِأَنَّ آخِرَ مَا يَجِدُونَهُ رَائِحَةُ الْمِسْكِ

اَلْخِطَامُ [el-hitâm] (hâ’nın kesri ve tâ’nın tahfîfi ile) Yular, zimâm ma’nâsına.