اَلْهَمَلُ [el-hemel] (fethateynle) Leylen ve nehâren kendi başına salma terk olunup takayyüd olunmayan yılkı develere denir; yukâlu: إِبِلٌ هَمَلٌ أَيْ سُدًى مَتْرُوكٌ لَيْلًا وَنَهَارًا

Şârih der ki nüshalarda فَهِيَ هَامِلٌ ‘unvânında vâki’dir, مَاشِيَةٌ [mâşiyet] i’tibârıyladır yâhûd tugyân-ı kalem-i nâsihtir. Ve cem’ ‘idâdında هَامِلَةٌ [hâmilet] cem’ olup hâ-i te’nîsle cemiyyet mevsûf i’tibârıyladır ve fethateynle هَمَلٌ [hemel] ism-i cem’dir ve هَمْلَى [hemlâ] vürûdu vasfiyyet i’tibârıyladır. Ve Misbâh’ta ve Nihâye’de هَمَلٌ [hemel] fethateynle هَامِلٌ [hâmil]in cem’i olmak üzere mersûmdur, kezâlik Misbâh’ta fethateynle masdar olmak üzere de mesbûttur. Pes re’s-i mâddede mü’ellifin ifrâzı ism-i cem’ yâhûd masdar-ı aslî olduğunu müş’irdir. Ve هَمَلٌ [hemel] ve هَمَلَانٌ [hemelân] ve هُمُولٌ [humûl] Yağmur aralık aralık dinerek dâ’imî yağmak ma’nâsınadır; yukâlu: هَمَلَتِ السَّمَاءُ إِذَا دَامَ مَطَرُهَا فِي سُكُونٍ

vn. & s. Rain’s being of long continuance.

aşağıbak.

اَلْهَمَلُ [el-hemel] (fethateynle) Şol deve sürüsüdür ki çobanı olmaya, نَفَشٌ [nefeş] gibidir, lâkin نَفَشٌ [nefeş] fethateynle ve şîn-i mu’ceme ile devenin gece ile çobanı olmamaktır. Ve هَمَلٌ [hemel] gecede ve gündüzde çobanı olmamaktır. Ve fi’l-meseli: “إِخْتَلَطَ الْمَرْعِيُّ بِالْهَمَلِ” Ve مَرْعِيٌّ [mer’iyy] mîm’in fethi ve 'ayn’ın kesriyle çobanı olan deveye derler.

اَلْهَمْلُ [el-heml] (hâ’nın fethi ve mîm’in sükûnuyla) Göz yaşı taşıp akmaktır.

اَلْهَوَامِلُ [el-hevâmil] (hâ’nın fethi ve mîm’in kesriyle) Kezâlik bi-ma’nâhâ; yukâlu: إِبِلٌ هُمَّلٌ وَهَامِلَةٌ وَهُمَّالٌ وَهَوَامِلُ Ve هُمَّلٌ [hummel] Bi’l-külliyye terk etmeğe dahi derler; yukâlu: تَرَكْتُهَا هُمَّلًا أَيْ سُدًى إِذَا أَرْسَلْتَهَا تَرْعَى لَيْلًا وَنَهَارًا بِلَا رَاعٍ Ve هُمَّلٌ [hummel] Şol suya dahi derler ki hîç onun mâni’i olmaya; مَاءٌ بِلَا مَانِعٍ ma’nâsına.