اَلْمُحَدَّثُ [el-muhaddes] (مُحَمَّدٌ [muhammed] vezninde) صَادِقُ الْحَدْسِ [sâdiku’l-hads] olan kişiye ıtlâk olunur ki hemîşe zann ve tahmîn ve ferâseti musîb olur; ve minhu’l-hadîsu: “قَدْ كَانَ فِي اْلأُمَمِ مُحَدَّثُونَ فَإِنْ يَكُنْ فِي أُمَّتِي أَحَدٌ فَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ” قَالَ فِي النِّهَايَةِ أَيِ الْمُلْهَمُونَ كَأَنَّهُمْ حُدِّثُوا بِشَيْءٍ فَقَالُوهُ Bu lafzın asl ma’nâsı “kendisine haber verilmiş” demektir, niteki ehl-i İslâm meyânında olan meczûbların hakkında vârid olan işbu: “ذَرُوا الْعَارِفِينَ الْمُحَدَّثِينَ مِنْ أُمَّتِي” hadîsinde buyrulmuştur ki “Benim ümmetimin meczûbları ki ekserî sûret-i dîvânede 'âkıl-ı ‘ârif-billâh olup ba’zı melâ’ike me’mûren kendilere vâkı’ât-ı umûr u ahvâlden haber vermeleriyle onlar dahi vetîre-i mezkûre üzere ba’zen ahvâl-i gaybiyyeden haber verirler, onların umûrunu Mevlâ’ya tefvîzle hâlleri üzere terk eyleyesiz” demektir. Zâhiren muhâlif olan ba’zı atvârlarından keff-i lisân olunmak lâzımdır. Ve ba’zı hâric kimselerden dahi ittifâkî umûra râst ve muvâfık olarak bî-ihtiyâr kelimât sudûr eder ki intâk-ı Hak ta’bîr olunur. Pes mütekallidîn ve müteşebbihînin vech-i muharrer üzere ittifâkı çend kelimât-ı mütetâbakasına firîfte olmakla kerâmete haml edip şem’-i bî-fürûguna pervâne olmak reviş-i 'âkilâneden dûrdur.