اَلْفُوقُ [el-fûk] (fâ’nın zammı ve meddiyle) Okta kiriş koyacak yer, gez ma’nâsına.

اَلْفُوَقُ [el-fuvak] (fâ’nın zammı ve vâv’ın fethi ile) Kezâlik cem’i.

اَلْفُوَاقُ [el-fuvâk] (غُرَابٌ [gurâb] vezninde) Bir adamı hıçkırık tutmak ma’nâsınadır, mi’deden rîh mütefevvik olur; yukâlu: فَاقَ الرَّجُلُ فُوَاقًا مِنَ الْبَابِ اْلأَوَّلِ إِذَا شَخَصَتِ الرِّيحُ مِنْ صَدْرِهِ Ve فُوَاقٌ [fuvâk] ve فُؤُوقٌ [fu’ûk] (قُعُودٌ [ku’ûd] vezninde) Bedenden cân çıkmak üzere olmak, 'alâ-kavlin ölmek yâhûd cân vermek ma’nâsınadır; yukâlu: فَاقَ بِنَفْسِهِ فُوَاقًا وَفُؤُوقًا إِذَا كَانَتْ عَلَى الْخُرُوجِ أَوْ مَاتَ أَوْ جَادَ لَهَا Ve nâkanın memesinde فِيقَةٌ [fîkat] birikmek ma’nâsınadır; yukâlu: فَاقَتِ النَّاقَةُ إِذَا اجْتَمَعَتِ الْفِيقَةُ فِي ضَرْعِهَا Ve فُوَاقٌ [fuvâk] Hıçkırık 'illetine denir, hâlet-i nez’de ba’zı muhtezire 'ârız olur. Ve sadrdan ya’nî mi’deden bî-ihtiyâr yukarı çıkan rîhe denir ki bu dahi hıçkırık olacaktır, evvelki ‘illettir, sânî ‘ârızadır, mi’de müte’ezzî olduğu nesneden kaçınıp münkabız olmasıyla mûzîyi def’ için münbasıt olmasından mürekkeb bir hâlettir, ba’zı ihtilâf mehmûz olan فُؤَاقٌ [fu’âk] mâddesinde beyân olundu; yukâlu: أَخَذَهُ الْفُوَاقُ وَهُوَ الَّذِي يَأْخُذُ الْمُحْتَضَرَ عِنْدَ النَّزْعِ وَالرِّيحِ الَّتِي تَشْخَصُ مِنَ الصَّدْرِ Mütercim der ki فُوَاقٌ [fuvâk] istîlâ eyledikte iki parmağıyla burnunu tutup soluğunu kabz eyleye, şöyle ki aksırmak kertesine vara, bi-iznihi ta’âlâ mündefi’ olur. İntehâ. Ve فُوَاقٌ [fuvâk] İki sağımın aralığı olan vakte denir. Meselâ nâkayı bir mikdâr sağdıktan sonra terk ederler, yavrusu bir mikdârca emip ondan sonra yine sağarlar. İşte bu iki sağımın mâ-beynine فُوَاقٌ [fuvâk] derler, bunda سَحَابٌ [sehâb] vezninde dahi câ’izdir. Ve 'inde’l-ba’z فُوَاقٌ [fuvâk] memeyi sağan kimsenin sağarken elini açıp yumduğunun mâ-beyni olan vaktten 'ibârettir; cem’iأَفْوِقَةٌ [efvikat] gelir, أَشْرِبَةٌ [eşribet] vezninde ve آفِقَةٌ [âfikat] gelir kalble ve bu آدُرٌ [âdur] kabîlindendir ki maklûbdur; yukâlu: مَا أَقَامَ عِنْدَهُ إِلَّا فُوَاقَ نَاقَةٍ أَيْ مَا بَيْنَ الْحَلْبَتَيْنِ مِنَ الْوَقْتِ أَوْ مَا بَيْنَ فَتْحِ يَدِ الْحَالِبِ وَقَبْضِهَا عَلَى الضَّرْعِ Ve endâmı selgi ve muztarib olan uzun adama denir, ke-mâ se-yuzkeru.

فَوْقَ [fevk] (fâ’nın fethi ve vâv’ın sükûnuyla) Bir nesnenin üstü ki تَحْتَ [taht]ın mukâbilidir. Ve ba’zı nüshada فَوْقَ [fevk]ın tefsîri فَهْقٌ [fehk] üzere takdîm olunmuştur, gûyâ ki فَوْقَ [fevka] zeylinde zikr olunan kelimâtın ba’zında yâ’iyyü’l-asl olmak ihtimâli vardır, ona binâ’en te’hîr olunmuştur. Ve gâh olur مَا فَوْقَ [mâ fevk] مَا دُونَ [mâ dûn] ma’nâsına da gelir, Ebû 'Ubeyd eyitti: Bârî ta’âlânın ﴿إِنَّ اللهَ لَا يَسْتَحْيِ أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا﴾ (البقرة، 26) dediği kavlinde “مَا فَوْقَهَا” [mâ fevkahâ] مَا دُونَهَا ma’nâsınadır, nitekim filân kimse sagîrdir deseler وَفَوْقَ ذَلِكَ dersin ya’nî denilenden dahi asgardır ma’nâsına. Ve Ferrâ eyitti: ﴿فَمَا فَوْقَهَا﴾, أَعْظَمَ مِنْهَا ma’nâsınadır. Ve بَعُوضَةٌ [be’ûdat]tan a’zam olan 'ankebûttur. Ve فَوْقٌ [fevk] Şerefte 'ulüvv ma’nâsına da gelir; yukâlu: فَاقَ الرَّجُلُ أَصْحَابَهُ يَفُوقُهُمْ أَيْ عَلَاهُمْ بِالشَّرَفِ Ve فَوْقٌ [fevk] Okun gezin ufatmağa dahi derler.

s. 1. The top, upper surface or point of a thing. 2. The space above a thing. 3. Superiority of quality; a superior grade as to position.

اَلْفُوقُ [el-fûk] (fâ’nın zammıyla) Bu dahi endâmı muztarib, selgi, uzun adama denir. Ve فُوقُ الذَّكَرِ [fûku’z-zeker] âlet-i tenâsülün başına ıtlâk olunur, ok gezine teşbîhle. Ve فُوقٌ [fûk] Tarîk-i evvele denir ki meslûk olan tarîklerden tarîk-i evvel olacaktır; yukâlu: أَخَذَ فُوقَ الطَّرِيقِ وَهُوَ الطَّرِيقُ الْأَوَّلُ Ve bir semte birden ok serpmeğe ıtlâk olunur, gûyâ ki bir gezden atılmış olur; tekûlu: رَمَيْنَا فُوقًا أَيْ رِشْقًا Ve yine ok gezi ma’nâsından me’hûz olarak bir adam bir düzeye gidip bir dahi geri dönüp gelmese مَا ارْتَدَّ عَلَى فُوقِهِ derler مَضَى وَلَمْ يَرْجِعْ ma’nâsına. Ve فُوقٌ [fûk] Bir kuş adıdır. Ve fünûn-ı kelâmdan bir fenne ıtlâk olunur; ve minhu tekûlu li’r-reculi izâ ahaze fî fennin mine’l-kelâmi: خُذْ فِي فُوقٍ أَحْسَنَ مِنْهُ أَيْ فِي فَنٍّ Ve 'avretin fercine ıtlâk olunur. Ve lisânın ucuna, 'alâ-kavlin ağzın yarığına ve şikâfına denir. Ve ok gezine denir ki okta kiriş bindirecek kertiktir. Ba’zılar 'indinde فُوقَانِ [fûkân] tesniye bünyesiyle, زَنَمَتَانِ [zenemetân] ya’nî o kertiğin iki tarafında olan dirseklere denir ki her birine فُوقٌ [fûk] derler; cem’i فُوَقٌ [fuvak] gelir, صُرَدٌ [surad] vezninde ve أَفْوَاقٌ [efvâk] gelir ve فُقًى [fukâ] gelir ki فُوَقٌ [fuvak] lafzından maklûbdur, fâ’nın zammı ve elifin kasrıyla.

اَلْفَوَقُ [el-fevak] (fethateynle) Okun gezi eğilmek yâhûd kırılmak ma’nâsınadır. Ba’zılar dedi ki bunun fi’li bâb-ı râbi’dendir, ya’nî fi’l-asl فَاقَ السَّهْمُ يَفَاقُ فَاقًا وَفَوَقًا sîgasındandır, “خَافَ-يَخَافُ” gibi, ba’dehu ref’-i iltibâs için vâv’ı tahrîk olunup hazer mahrecine ihrâc olundu, zîrâ bu fi’lbâb-ı râbi’dendir; fe-yukâlu: فَاقَ السَّهْمُ يَفَاقُ فَاقًا وَفَوَقًا بِالتَّحْرِيكِ إِذَا مَالَ وَانْكَسَرَ Ke-mâ zukire.

zm. ar. Üst, dûn mukâbili: ufkun fevkinde; akrânının fevkine çıktı. || mâ-fevk. 1. Üstteki, daha yukarı olan, mâ-dûn mukâbili: insan dâimâ mâ-fevkine bakıp me’yûs olmamalı, mâ-dûnuna da bakıp mütesellî olmalıdır. 2. Âmir: askerliğin birinci şartı mâ-fevkine itâattir.

فَوْقَ [fevk] (fâ’nın fethi ve vâv’ın sükûnuyla) Cihât-ı sitt aksâmındandır, bir nesnenin üstüne denir ki تَحْتَ mukabilidir. İsm ve zarf olur ve her hâlde mebnidir. Kaçan bir kelimeye muzâf olsa mu’reb olur. Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre فَوْقَ kelimesi mekânda ve zamânda ve cismde ve ‘adedde ve rütbe ve menzilette isti’mâl olunur. Ve birkaç nev’ üzere müsta’mel olur; ez-cümle عُلُوٌّ ['uluvv] ma’nâsına, nahvu kavluhu ta’âlâ: ﴿قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَى أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْأَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ﴾ الآية Ve su’ûd ve hudûr i’tibârıyla isti’mâl olunur, nahvu kavlihi ta’âlâ: ﴿فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ﴾ الآية Ve kiber ve sıgar cihetlerinde isti’mâl olunur, nahvu kavlihi ta’âlâ: ﴿إِنَّ اللهَ لَا يَسْتَحِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا﴾ الآية، أَشَارَ بِمَا فَوْقَهَا إِلَى الْعَنْكَبُوتِ Ve gahcâ fazîlet-i dünyeviyye vü uhreviyye i’tibârıyla olur. Ve kahr ve galebe i’tibârıyla isti’mâl olunur. İntehâ. Ve kavluhu ta’âlâ: ﴿مَثَلًا مَا بَعُوضَةً فَمَا فَوْقَهَا﴾ أَيْ فِي الصِّغَرِ وَقِيلَ فِي الْكِبَرِ Ve فَوْقٌ [fevk] ve فَوَاقٌ [fevâk] (سَحَابٌ [sehâb] vezninde) Masdar olurlar, şeref ve fazîlette sâ’ire gâlib ve ser-bülend olmak ma’nâsına; yukâlu: فَاقَ فُلَانٌ أَصْحَابَهُ يَفُوقُ فَوْقًا وَفَوَاقًا إِذَا عَلَاهُمْ بِالشَّرَفِ Ve okun gezini kırmak ma’nâsınadır; tekûlu: فُقْتُ السَّهْمَ فَوْقًا إِذَا كَسَرْتَ فُوقَهُ Ve okun gezi eğilmek yâ ufanmak ma’nâsınadır, ke-mâ se-yuzkeru.

s. (pl. افواق) The notch in the butt of an arrow.