(a. i. c. : fürû) : 1) dal, budak. 2) tomurcuk. 3) bir aslın neticesi : 4) s. ikinci derecede ehemmiyeti olan [şey]. 5) şube.

iz. ar. cm: fürû‘ 1. Dal, budak: fürû‘-ı eşcâr. 2. Bir asıldan ayrılan kolların beheri, şube, asıl ve ana mukâbili: anadolu demiryolu hatt-ı kebîrinin birkaç fer‘i olacaktır; ibtidâ hatt-ı aslî yapılıp sonra fürû‘a girişilecektir; asıl ve fer‘, usûl ve fürû‘. 3. Esâslı olmayıp ikinci derece-i ehemmiyette olan şey, bir maddenin ehemmiyetsiz tafsîlâtı, teferruât: ilm-i fıkhın usûl ve fürûʻu. [bu mana ile en ziyade cem‘i kullanılıp, onun da cem‘i olur:] fürû‘âtla uğraşmak; fürû‘âta girişmeyelim de asıl meseleye bakalım.

اَلْفَرْعُ [el-fer’] (زَرْعٌ [zer’] vezninde) Her nesnenin yukarısına denir; yukâlu: فَرْعُ الدَّوْحَةِ ظِلُّهَا دَرْفُهَا أَيْ أَعْلاَهَا Ve bir cemâ’atin şerîf ve zî-şânına ıtlâk olunur; yukâlu: فُلاَنٌ فَرْعُ قَوْمِهِ أَيْ شَرِيفُهُمْ Ve müfîd ve nâmî olan mâl-ı hâzır u mahfûza ıtlâk olunur. Cevherî bunu fethateynle takyîd eylemekle vehm eyledi, niteki Şuvey’ir nâm şâ’irin işbu: “فَمَنْ وَاسْتَبْقَى وَلَمْ يَعْتَصِرْ ||مِنْ فَرْعِهِ مَالاً وَلَمْ يَكْسِرْ” beytinde râ’nın sükûnuyla müsebbettir. Ve فَرْعٌ [fer’] Tâm ve vâfir olan saça ıtlâk olunur; yukâlu: إِمْرَأَةٌ طَوِيلَةُ الْفَرْعِ وَهُوَ الشَّعْرُ التَّامُّ Ve ağaç budağının ucundan düzülmüş yaya denir; tekûlu: رَأَيْتُ فِي يَدِهِ فَرْعًا حَسَنًا وَهِيَ الْقَوْسُ الَّتِي عُمِلَتْ مِنْ طَرَفِ الْقَضِيبِ Ve ağacı yarılmayıp ya’nî bütün daldan düzülmüş yaya denir, ‘alâ-kavlin yay kısmının pek latîf ve güzîde ve bihterine denir; yukâlu: رَمَاهُ بِالْفَرْعِ أَيِ الْقَوْسِ الْغَيْرِ الْمَشْقُوقَةِ أَوْ هِيَ مِنْ خَيْرِ الْقِسِيِّ Burada غَيْر lafzına harf-i ta’rîf idhâl olunduğu bi’t-te’vîl mücîz olan kavla mebnîdir; ve yukâlu: قَوْسٌ فَرْعٌ وَفَرْعَةٌ بِالْوَصْفِ وَالتَّأْنِيثِ Ve فَرْعُ الْمَرْأَةِ [fer’u’l-mer’et] Hatunun saçından ‘ibârettir. Bu ma’nâ-yı sâbıktan e’ammdır. فَرْعٌ [fer’]in cem’i فُرُوعٌ [furû’] gelir. Ve فَرْعٌ [fer’] Dere akıntısına su akacak yere denir. Bunun cem’i فِرَاعٌ [firâ’]dır fâ’nın kesriyle. Ve فَرْعُ الْأُذُنِ [fer’u’l-uzun] Kulağın yukarısına ıtlâk olunur ki üst kemirtleği olacaktır; yukâlu: قَرَعَ فَرْعَ أُذُنِهِ أَيْ أَعْلاَهَا Mü’ellif وَمِنَ الْأُذُنِ فَرْعُهَا ‘ibâretiyle resm eylemekle hakk-ı ‘ibâre وَمِنَ الْأُذُنِ أَعْلاَهَا ‘unvânıyla olmaktır. Ve فَرْعٌ [fer’] Masdar olur, yükseğe çıkmak ma’nâsına; yukâlu: فَرَعَ الْجَبَلَ فَرْعًا مِنَ الْبَابِ الثَّالِثِ إِذَا صَعِدَ Ve aşağı inmek ma’nâsına olmakla zıdd olur; yukâlu: فرَعَ الْجَبَلَ إِذَا نَزَلَ Ve kızın kızlığını izâle eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: فَرَعَ الْبِكْرَ إِذَا افْتَضَّهَا Ve bir kimsenin başına değnekle yâhûd kılıçla havâle olmak ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: فَرَعَ رَأْسَهُ بِالْعَصَا إِذَا عَلاَهُ بِهَا Ve فَرْعٌ [fer’] ve فُرُوعٌ [furû’] (قُعُودٌ [ku’ûd] vezninde) Sâ’irlere şeref ve şân yâ hüsn ü cemâl cihetiyle gâlib ve ser-efrâz olmak ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: فَرَعَ الْقَوْمَ فَرْعًا وَفُرُوعًا إِذَا عَلاَهُمْ بِالشَّرَفِ أَوْ بِالْجَمَالِ Ve atın başını uyanla silkip yürümekten alıkomak ma’nâsınadır; yukâlu: فَرَعَ الْفَرَسَ بِاللِّجَامِ إِذَا قَدَعَهُ وَكَبَحَهُ Ve nizâ’ üzere olan adamların aralığına girip def’-i nizâ’la ıslâh eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: فَرَعَ بَيْنَ الْقَوْمِ إِذَا حَجَزَ وَكَفَّ وَأَصْلَحَ

الْفَرَأُ [el-fere’] (mehmûzen maksûren جَبَلٌ [cebel] vezninde) ve الْفَرَاءُ [el-ferâ’] (سَحَابٌ [sehâb] vezninde) Yaban eşeğine denir; hımâru’l-vahş ma’nâsına, ‘alâ-kavlin yaban eşeğinin gencine denir. Cem’i أَفْرَاءٌ [efrâ’] gelir ki cem’-i kıllettir ve فِرَاءٌ [firâ’] gelir fâ’nın kesriyle ki cem’-i kesretidir; ve minhu’l-meselu: “كُلُّ الصَّيْدِ فِي جَوْفِ الْفَرَا” أَيْ كُلُّهُ دُونَهُ

اَلْفَرَعُ [el-fera’] (fethateynle) Nâkanın yâhûd koyunun ve keçinin en evvel doğurduğu yavrusuna denir; Câhiliyye’de onu sanemlerine kurbân ederler idi; ve minhu’l-hadîsu: “لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ” Ve ba’zılar ‘indinde Câhiliyye’den birinin devesi yüz mihâra bâlig oldukta bir genç ve a’lâ devesini sanemine kurbân ederler idi; فَرَعٌ [fera’] dedikleri o kurbân eyledikleri devedir. Mukaddemâ ehl-i İslâm dahi o minvâl üzere birini zebh eder olup ba’dehu nesh ve nehy sâdır olmakla ferâgat eylediler. Müfredi فَرَعَةٌ [fere’at] ve cem’i فُرُعٌ [furu’]dur zammeteynle. Ve فَرَعٌ [fera’] Bölmeğe denir; yukâlu: تَرَاضَوْا بِالْفَرَعِ أَيْ بِالْقِسْمِ Ve Basra ile Kûfe beyninde bir mevzi’ ismidir. Ve أَفْرَعُ [efra’] lafzından masdar olur, başın saçı tâm ve vâfir olmak ma’nâsına; yukâlu: فَرِعَ الرَّجُلُ فَرَعًا مِنَ الْبَابِ الرَّابِعِ إِذَا كَانَ أَفْرَعَ أَيْ تَامَّ الشَّعْرِ Ve فَرَعٌ [fera’] Kehleye denir; râ’nın sükûnuyla da câ’izdir. Müfredi فَرَعَةٌ [fere’at]tır, قَمْلَةٌ [kamlet] gibi; râ’nın sükûnuyla da lügattır; yukâlu: فِي قَمِيصِهِ فَرَعٌ كَثِيرٌ أَيْ قَمْلٌ Ve فَرَعٌ [fera’] Kırba ve tulum tâm ve kebîr olmamakla büyütüp karâr üzere kılmak için sonradan ziyâde kılınmış yamaya denir.

اَلْفُرْعُ [el-Fur’] (fâ’nın zammıyla) Medîne-i münevvere nâhiyelerinden a’zamı olan nâhiyede bir mevzi’ adıdır. Ve ‘Arafât’ta Kebkeb nâm cebelden müteferri’ bir derenin ismidir, bunda fâ’nın fethiyle de zebân-zededir. Ve bir suyun adıdır. Ve أَفْرَعُ [efra’] lafzından cem’ olur, ke-mâ se-yuzkeru.

s. (pl. فروع) 1. A projecting summit. 2. A branch, a bough. 3. A ramification; a subdivision of a subject. 4. A man of eminence. 5. A woman’s head of hair.

اَلْفَرْعُ [el-fer’] (fâ’nın fethi ve râ’nın sükûnuyla) Bir nesnenin a’lâsı. Ve bu cihettendir ki فَرْعُ الْقَوْمِ kavmin eşrefine [derler]. Ve فَرْعٌ [fer’] Kezâlik saçın tamâm olanına derler, şa’r-ı tâmm ma’nâsına. Ve فَرْعٌ [fer’] Şol yaya derler ki ağaç budağının ucundan işlene, ya’nî ağacı yarılmadan işlene; yukâlu: قَوْسٌ فَرْعٌ أَيْ غَيْرُ مَشْقُوقٍ Ve ağacı yarılana قَوْسٌ فِلْقٌ derler. Ve فَرْعٌ [fer’] Değnek ile başa vurmağa dahi derler; yukâlu: فَرَعْتُ رَأْسَهُ بِالْعَصَا أَيْ عَلَوْتُهُ Ve kâf’la dahi lügattır. Ve فَرْعٌ [fer’] Şerefle ‘âlî olmağa dahi derler; yukâlu: فَرَعْتُ قَوْمِي أَيْ عَلَوْتُهُمْ بِالشَّرَفِ أَوْ بِالْجَمَالِ Ve فَرْعٌ [fer’] Atı gemlemeğe dahi derler; yukâlu: فَرَعْتُ فَرَسِي بِاللِّجَامِ إِذَا قَدَعْتَهُ Ve قَدْعٌ [kad’] kâf’la ve dâl ile gemlemek ve tüskürmektir. Ve فَرْعٌ [fer’] Men’ etmeğe dahi derler; tekûlu: فَرَعْتُ بَيْنَهُمَا إِذَا كَفَفْتَ Ebî Nasr rivâyeti üzere. Ve فَرْعٌ [fer’] فَرْعَةٌ [fer’at]in cem’i dahi gelir, bit ma’nâsına 'alâ-mâ se-yecî’u.

اَلْفَرَعُ [el-fera’] (fethateynle) Nâkanın evvel doğan veledidir ki onu âliheleri için zebh edip onunla teberrük kasd ederlerdi. Ve fi’l-hadîsi: “لَا فَرَعَ وَلَا عَتِيرَةَ” Ve عَتِيرَةٌ [‘atîret] şol devedir ki zamân-ı câhiliyyette onu putlar için zebh ederlerdi. Ve فَرَعٌ [fer’] Kezâlik şol hıfz olunmuş mâla derler ki artıcı ve ziyâde olucu ola. Ve فَرَعٌ [Fera’] Bir mevzi’in dahi ismidir. Ve فَرَعَةٌ [fere’at] Saçı tamâm olmağa dahi derler, أَفْرَعُ efra’]ın masdarıdır.