(a. i.) : 1) sıkı tutma. 2) idaresi altına alma, kendine mal etme. 3) silâh kuvveti ile bir yeri alma. 4) anlama, kavrama. 5) kaydetme, *özetini yazma. zabt ü rabt : düzen, disiplin, (bkz. : âsâyiş).

iz. ar. 1. Sıkı tutma, iyi tutma: kollarını tutup zabt etti. 2. Taht-ı idâresine alma, tasarruf etme: filân târihten itibâren zabt etmek üzere filân mansıba nasb olundu. 3. Silah kuvvetiyle bir mülkü taht-ı tasarrufa alma, feth: bir kal‘a, bir eyâlet zabt etti. 4. Zorla alma, cebren tutma, gasb: malımı, evimi zabt etti. 5. Bir şeyin bütününü tutma, işgâl: bu iş bütün günümü zabt etti. 6. Anlama, zihne aldırma, zihnen ihâta etme: bu dersi zabt edemedim. 7. Kayd etme, hülâsasını tahrîr etme: ifâdesini zabt etti; zabtı okuyunuz. 8. Müsâdere etmek: kaçak zabt olunur.

اَلضَّبْطُ [ed-dabt] (رَبْطٌ [rabt] vezninde) ve اَلضَّبَاطَةُ [ed-dabâtat] (كَرَامَةٌ [kerâmet] vezninde) Bir nesneyi hazm ve basîret ve hüsn-i tedbîr ile hıfz eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: ضَبَطَ الشَّيْءَ ضَبْطًا وَضَبَاطَةً مِنَ الْبَابِ اْلأَوَّلِ إِذَا حَفِظَهُ بِالْحَزْمِ Ve minhu’l-meselu: “هُوَ أَضْبَطُ مِنْ ذَرَّةٍ” Zîrâ hurde karınca kısmı kendiden büyük nesneyi çekip zabt ederek götürür ve gâhca yukarıdan aşağı düşmüş iken yine ağzında olan şey’i zabt edip salıvermez. Kezâlik emsâldendir ki “أَضْبَطُ مِنْ عَائِشَةَ بْنِ عَثْمٍ” derler. Mezbûr bir gün develerini suvarmak için kuyu başına götürüp ve kovayı doldurmak için kardeşini aşağıya indirdi. Mezbûr kuyu içre kova doldurmağa meşgûl iken taşrada develer izdihâm eylemekle nâgâh yavrularından birisi kuyuya düştü. Kuyunun içerisi vâsi’ olmakla çabuk deprenip taşradan kuyruğuna yapışıp duvara sıkıştırmakla aşağıya salıvermeyip muhkem zabt eyledi. Aşağıdan kardeşi “Ey birâder meded, helâk olacağım!” diye haykırdıkta yukarıdan ذَاكَ إِلَى ذَنْبِ الْبَكْرَةِ Ya’nî بَكْرَةٌ [bekret]in ki genç nâka demektir, eğer kuyruğu koparsa üzerine düşüp helâkın emr-i mukadderdir dedi. Pes ne hâl ise elinden salıvermeyip hezâr zor ve zâr ile çekip çıkardı. Ve ضَبْطٌ [dabt] Yere 'umûm üzere yağmur yağıp her mahalline şâmil olmak ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: ضُبِطَتِ الْأَرْضُ عَلَى الْمَجْهُولِ إِذَا مُطِرَتْ يَعْنِي عُمُومًا

vn. & s. 1. A holding firmly; a firm hold. 2. A restraining, controlling, governing. 3. A conquering, a taking formal posession or. 4.A seizing by violence; seizure. 5. A taking down in writing. 6. A fixing the orthography and vocalization of a word by a verbal description.

اَلضَّبْطُ [ed-dabt] (dâd’ın fethi ve bâ’nın sükûnuyla) Bir nesneyi re’yle hıfz etmek.