(a. i.) : 1) gurubdan sonraki alaca karanlık. 2) Güneş doğmadan önceki alacalık.

iz. ar. Asl-ı Arabîde gurûbtan sonraki alaca karanlık ve ufukta görülen kızıllık manasına mahsus iken, lisânımızda tulû‘dan evvelki alaca karanlığa nakl olunarak galat olarak fecr manasıyla kullanılır: şafak sökmek = sabâh açılmak, tan atmak: şafak vakti = erkenden.

iz. ar. cm: eşfâk. Acıma, sevme, esirgeme, acıyarak ve esirgeyerek sevme. [bu mana ile cem‘i lisânımızda müsta‘mel olup müfredi yerine ise şefkat kullanılır. Bkz. شفقت şefkat.]

اَلشَّفَقُ [eş-şefak] (fethateynle) Güneş gurûbundan sonra ‘işâ’-ı ahîreye kadar ufkta zâhir olan humrete denir. 'Alâ-kavlin ‘işâ’-ı ahîreye karîb vakte kadar yâhûd ibtidâ-i leylden yatsı namâzı karîb olunca kadar zâhir olan humrete denir; yukâlu: غَابَ الشَّفَقُ وَهُوَ الْحُمْرَةُ فِي الْأُفُقِ مِنَ الْغُرُوبِ إِلَى الْعِشَاءِ الْآخِرَةِ أَوْ إِلَى قَرِيبِهَا أَوْ إِلَى قَرِيبِ الْعَتَمَةِ

Şârih der ki asl شَفَقٌ [şefak] şems gurûb ettikte nehârın ziyâsının leylin sevâdına ihtilâtından ‘ibârettir. Lâkin İbn Esîr’in tahkîkine göre azdâddandır. قُرْءٌ [kur’] lafzı gibi, şems gurûb ettikte ufkta zâhir olan humrete ve o humretten sonra ufk-ı garbîde peydâ olan beyâza ıtlâk olunur. Kavl-i sânîyi İmâm Ebû hanîfe ve kavl-i evveli İmâm Şâfi’î ve Muhammed ve Ebû Yûsuf ahz eyledi. Ve Ebû hanîfe kavl-i müte’ahhirinde humret olmasına tansîs eyledi. İntehâ. Ve شَفَقٌ [şefak] Kötü ve kemter şey’e ıtlâk olunur; yukâlu: شَيْءٌ شَفَقٌ أَيْ رَدِيءٌ Ve gündüze ıtlâk olunur, nehâr ma’nâsına. Ve havf ve ihtirâz ve mihr ve merhamet ma’nâlarınadır. Bu iki ma’nâ müttehid olarak isti’mâl olunur ki bir kimseye bir kerîhe hulûlünden havf ve hazer ederek onu esirgeyip mihr ve rikkat eylemekten 'ibârettir. Mülahhası havfa muhtelit 'inâyettir, إِخْتِلاَطُ الضَّوْءِ بِسَوَادِ اللَّيْلِ ma’nâsındandır; شَفَقَةٌ [şefekat] dahi bu ma’nâyadır fetehâtla tekûlu: “لِي عَلَيْهِ شَفَقٌ وَشَفَقَةٌ أَيْ خَوْفٌ وَرَحْمَةٌ وَرِقَّةٌ” Ve gâh olur ki yalnız havf ma’nâsında ve yalnız mihr ve rikkat ma’nâsında isti’mâl olunur; tekûlu: أَخَذَنِي مِنْهُ شَفَقٌ أَيْ خَوْفٌ وَلِي عَلَيْهِ شَفَقٌ وَشَفَقَةٌ أَيْ رَحْمَةٌ Ve شَفَقٌ [şefak] Nâhiye ve cânib ma’nâsına müsta’meldir; cem’i أَشْفَاقٌ [eşfâk]tır. Ve masdar olur, pend ve nush eden kimse nasîhat verdiği adamın ıslâhı bâbında hırs ve ikdâm eylemek ma’nâsına; yukâlu: شَفِقَ النَّاصِحُ عَلَيْهِ شَفَقًا مِنَ الْبَابِ الرَّابِعِ إِذَا حَرَصَ عَلَى إِصْلاَحِهِ وَهُوَ مُشْفِقٌ وَشَفِيقٌ Pes إِشْفَاقٌ [işfâk] dahi bu ma’nâya olmuş olur.

vulg. şafak, s. 1. The evening twilight. 2. (vulgarly) The morning twilight, the dawn. 3. (pl. اشفاق) A side, a direction.

اَلشَّفَقُ [eş-şefak] (fethateynle) Güneş ziyâsının bakiyyesi ve humretidir,ibtidâ-i leylden yatsı namâzı vaktine karîb olunca. Ve halîl eyitti: شَفَقٌ [şefak] gurûb-ı şemsten vâki’ olan humrettir, 'işâ-i ahîre vaktine dek. Ve Ferrâ eyitti: Ba’zı 'Arabdan işittim ki عَلَيْهِ ثَوْبٌ كَأَنَّهُ الشَّفَقُ der idi, kırmızı giyen kimse hakkında. Ve شَفَقٌ [şefak] Bir nesnenin yaramazına dahi derler. Ve شَفَقٌ [şefak] Şefkate dahi derler.