Cevherî hurmânın merâtibini ta’dâd sadedinde en evvel çiçek iken خَلاَلٌ [halâl] ba’dehu بَلَحٌ [belah] ba’dehu بُسْرٌ [busr] ba’dehu رُطَبٌ [rutab] ıtlâk olunur demesi ceyyid değildir, zîrâ kasr-ı medâric eylemiştir. Belki savâb olan zikr eylediği üzere evvel derecede طَلْعٌ [tal’] ve in’ikâda başladıkta سُيَّابٌ [suyyâb] denir ve yeşillenip değirmilendikte جَدَالٌ [cedâl] ve سَرَادٌ [serâd] ve خَلاَلٌ [halâl] denir ve bir mikdârca büyüdükte بَغْوٌ [bagv] ve irilendikte بُسْرٌ [busr] ba’dehu مُخَطَّمٌ [muhattam] ba’dehu مُوَكَّتٌ [muvekket] ba’dehu تُذْنُوبٌ [tuznûb] ba’dehu جُمْسَةٌ [cumset] ba’dehu ثَعْدَةٌ [sa’det] ve خَالِعٌ [hâli’] ve خَالِعَةٌ [hâli’at] denir, tamâm-ı nuzc buldukta رُطَبٌ [rutab] ve مَعْوٌ [ma’v] denir ki tâze hurmâdır, en sonra تَمْرٌ [temr] denir. Ve bunun tafsîlini er-Ravdu’l-Meslûf Fî-mâ Lehu İsmâni ile’l-Ulûf nâm te’lîfimizde bast ve beyân eylemişizdir, tâlibi olanlar ona mürâca’at ve nazar eyleyeler, inşâ’allâhu ta’âlâ. Şârih der ki Cevherî merâtib-i külliyyeyi beyân eylemiştir. İntehâ. Ve بُسْرُ [Busr] Bagdâd kazâsında bir karye adıdır; a’lâmdan Ebu’l-kâsım 'Alî b. Muhammed el-Busrî ve zâhid Ebû 'Ubeyd oradandır. Ve بُسْرٌ [Busr] Esmâ-i ricâldendir: Busr b. Ertât ve Busr b. Cihâş ve Busr b. Râ’i’l-'ayr ve Busr b. Sufyân ve 'Abdullâh b. Busr ashâbdandır. Ve Ahmed b. 'Abdurrahmân ve 'amm-zâdesi Muhammed b. 'Abdullâh ve Ahmed b. İbrâhîm ve Muhammed b. el-Velîd el-Busriyyûn muhaddislerdir. Ve Busr b. Mihcen ve Busr b. Sa’îd ve Busr b. humeyd ve Busr b. 'Ubeydullâh ve 'Abdullâh ve Suleymân ibnâ Busr tâbi’îndendir. Ve بُسْرٌ [Busr] havrân nâhiyesinde bir karye adıdır.

اَلْبُصْرُ [el-busr] (bâ’nın zammıyla) Taraf ve cânib ma’nâsınadır. Ve her şey’in ucuna denir. Ve pamuğa denir, قُطْنٌ [kutn] ma’nâsına. Ve kabuğa denir قِشْرٌ [kişr] ma’nâsına. Ve deriye denir, جِلْدٌ [cild] ma’nâsına; bunda bâ’nın fethiyle de câ’izdir. Ve saht ve galîz taşa denir; bunda bâ’nın harekât-ı selâsıyla lügattir.

اَلْبَسْرُ [el-besr] (bâ’nın fethi ve sîn’in sükûnuyla) Kezâlik bir nesneyi bî-mahal taleb etmek; yukâlu: بَسَرَ الرَّجُلُ الْحَاجَةَ بَسْرًا إِذَا طَلَبَهَا فِي غَيْرِ مَوْضِعِ الطَّلَبِ Ve çıbanı olmazdan evvel sıkmak. Ve بُسْرٌ [busr] Tulumun sütü uyunmazdan evvel içirmeğe dahi derler. Ve بُسْرٌ [busr]u nebîzde gayr ile halt etmeğe dahi derler. Ve fi’l-hadîsi: “لَا تَبْسُرُوا وَلَا تَثْجُرُوا” Ve ثَجْرٌ [secr] hurmânın ثَجِيرٌ [secîr]in ya’nî ثُفْلٌ [sufl]ün nebîze bırakmaktır. Ve بُسْرٌ [busr] Ner, nâkaya cimâ’a etmeğe dahi derler, nâkanın tamâm iştihâsı yokken; yukâlu: بَسَرَ الْفَحْلُ النَّاقَةَ إِذَا ضَرَبَهَا مِنْ غَيْرِ ضَبَعَةٍ Ve ضَبَعَةٌ [dabe’at] dâd-ı mu’ceme ve bâ-i muvahhade ile cimâ’a iştihâ olmak.

اَلْبُسْرُ [el-busr] (bâ’nın zammı ve sîn’in sükûnuyla) Hurmâ koruğu ki evveline طَلْعٌ [tal’] derler tâ-i mühmelenin fethi ve lâm’ın sükûnuyla, ondan sonra خَلَالٌ [halâl] derler hâ-i mu’cemenin fethiyle, ondan sonra بَلَحٌ [belah] derler bâ’nın fethiyle ve hâ-i mühmele ile, ondan sonra بُسْرٌ [busr] derler, ondan sonra رُطَبٌ [rutab] derler, ondan sonra تَمْرٌ [temr] derler. Ve بُسْرٌ [busr] Şol tâze suya derler ki hadîsü’l-'ahd ola matarla ya’nî yağmur yağmakla zuhûra gelmiş ola.