اَلْمَعْرِفَةُ [el-ma’rifet] (mîm’in fethi ve râ’nın kesriyle) ve اَلْعِرْفَانُ [el-'irfân] ve اَلْعِرْفَةُ [el-'irfet] ('ayn’ların kesriyle) ve اَلْعِرِّفَانُ [el-'irrifân] (kesreteynle ve fâ’nın teşdîdiyle) Bilmek ma’nâsınadır; yukâlu: عَرَفَهُ مَعْرِفَةً وَعِرْفَانًا وَعِرْفَةً وَعِرِّفَانًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا عَلِمَهُ Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre عِلْمٌ ['ilm] ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] beyninde fark vardır, zîrâ مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] bir şey’i tefekkür ve eserini tedebbür ile bilmekten 'ibâret olmakla عِلْمٌ ['ilm]in mefhûmundan ahass olur. Bunun mukâbili إِنْكَارٌ [inkâr] ve عِلْمٌ ['ilm]in mukâbili جَهْلٌ [cehl]dir. Ve عِلْمٌ ['ilm] vech-i küllî ile bilmek ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] vech-i cüz’î ile bilmek ma’nâsınadır. Bu cihetten Hak ta’âlâya مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] isnâd olunmaz, kezâlik Hak ta’âlâya عِلْمٌ ['ilm] ta’diye olunmaz. İntehâ. Ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] ve عِرْفَانٌ ['irfân] İkrâr eylemek ma’nâsına müsta’meldir, إِعْتِرَافٌ [i’tirâf] gibi; yukâlu: عَرَفَ بِذَنْبِهِ وَعَرَفَ لَهُ إِذَا أَقَرَّ Ve mücâzât eylemek ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: عَرَفَ فُلاَنًا إِذَا جَازَاهُ Ve kare’e el-Kisâ’î kavlehu ta’âlâ: “وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللهُ عَلَيْهِ عَرَفَ بَعْضَهُ” الآيَة مُخَفَّفَةً أَيْ جَازَى حَفْصَةَ بِبَعْضِ مَا فَعَلْتْ أَوْ مَعْنَاهُ أَقَرَّ بِبَعْضِهِ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ Ve minhu kavluhum: أَنَا أَعْرِفُ لِلْمُحْسِنِ وَالْمُسِيءِ أَيْ لاَ يَخْفَى عَلَيَّ ذَلِكَ وَلاَ مُقَابَلَتُهُ بِمَا يُوَافِقُهُ