اَلْإِتْبَاعُ [et-itbâ’] (hemzenin kesriyle) Sebk ve takaddüm eden kimsenin ardından yetişmek ma’nâsınadır; tekûlu: أَتْبَعْتُهُمْ أَيْ تَبِعْتُهُمْ وَذَلِكَ إِذَا كَانُوا سَبَقُوكَ فَلَحِقْتَهُمْ Ve bu ma’nâda müte’addî olur; tekûlu: أَتْبَعْتُهُمْ غَيْرِي أَيْ أَلْحَقْتُهُ بِهِمْ Fe-mine’l-evveli kavluhu ta’âlâ: ﴿فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ﴾ أَيْ لَحِقَهُمْ أو كَادَ يَلْحَقُ ve kavlu’l-'Arab: “أَتْبِعِ الْفَرَسَ لِجَامَهَا“ أَوِ النَّاقَةَ زِمَامَهَا أَوِ الدَّلْوَ رِشَاءَهَا يُضْرَبُ لِلْأَمْرِ بِاسْتِكْمَالِ الْمَعْرُوفِ Burada أَتْبِعْ emr sîgasıyladır, ya’nî “Atı bir adama bahş eyledikte licâmını yâhûd nâkayı bahş eyledikte yularını ve kovayı bahş eyledikte ipini dahi bahş eyle.” Kelâm-ı mezbûr lutf ve ihsânı itmâm ve ikmâlle emr ve tergîb mahallinde îrâd olunur. İbtidâ onu dirâr b. 'Amr ed-dabbî söylemiştir. Takrîr-i âtîden müstefâd olduğu üzere dirâr’a 'Amr b. sa’lebe söylemiştir. Zâhiren tugyân-ı kalem-i nâsihtir. Aslı budur ki dirâr-ı mezbûr 'Amr b. sa’lebe’nin kabîlesine şeb-hûn ve emvâl ve eşyâlarını nehb ve zerârî ve nisvânlarını seby edip götürmüştü. 'Amr o esnâda sâ’ir mahalde bulunmakla ba’de’l-vak’a kabîleye gelip vâkıf-ı hâl oldukta 'Amr’ın arkasına düşüp gitti. Hılâl-i râhta yetişip “Yâ dirâr, benim ehl ve ‘ayâlimi ve emvâlimi bana redd eyle!” diye istircâ’ eylemekle 'ayâl ve mâlını kendisine i’tâ eyledikten sonra câriyelerini dahi isti’tâ eyledikte odalığını dahi redd edip lâkin Selmâ nâm kızını alıkoymakla ‘Amr o vaktte “يَا أَبَا قَبِيصَةَ أَتْبِعِ الْفَرَسَ لِجَامَهَا وَالنَّاقَةَ زِمَامَهَا وَالدَّلْوَ رِشَاءَهَا” dedi. Ve إِتْبَاعٌ فِي الْكَلاَمِ [itbâ’ fi’l-kelâm] bir kelime 'akibinde zikr olunan kelime-i mühmeleden ‘ibârettir; حَسَنٌ بَسَنٌ gibi, tesmiye bi’l-masdardır. Ve إِتْبَاعٌ [itbâ’] Tâbi olmak ma’nâsınadır; yukâlu: أَتْبَعَهُ إِذَا تَبِعَهُ

اَلْإِتْبَاعُ [el-itbâ’] (hemzenin kesri ve tâ’nın sükûnuyla) Tâbi’ kılmak. Ve bir kimsenin ardından eriştirmek; yukâlu: أَتْبَعْتُهُ الشَّيْءَ فَتَبِعَهُ Ve tâbi’ olmak ma’nâsına da gelir; yukâlu: أَتْبَعْتُ الْقَوْمَ إِذَا كَانُوا قَدْ سَبَقُوكَ فَلَحِقْتَهُمْ Ve Ahfeş eyitti: تَبِعْتُهُve أَتْبَعْتُهُ Bunların ikisi bir ma’nâyadır, رَدَفْتُهُ ve أَرْدَفْتُهُ bir ma’nâya olduğu gibi; ve minhu kavluhu ta’âlâ: ﴿إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ﴾ (الصافات 10) ve minhu: اَلْإِتْبَاعُ فِي الْكَلَامِ Ya’nî kelâmda bir lafzı bir lafza tebe’iyyetle zikr etseler; حَسَنٌ بَسَنٌ [hasenun besenun] قَبِيحٌ شَقِيحٌ gibi, ona dahi إِتْبَاعٌ [itbâ’] derler.