اَلْفَرْعُ [el-fer’] (زَرْعٌ [zer’] vezninde) Her nesnenin yukarısına denir; yukâlu: فَرْعُ الدَّوْحَةِ ظِلُّهَا دَرْفُهَا أَيْ أَعْلاَهَا Ve bir cemâ’atin şerîf ve zî-şânına ıtlâk olunur; yukâlu: فُلاَنٌ فَرْعُ قَوْمِهِ أَيْ شَرِيفُهُمْ Ve müfîd ve nâmî olan mâl-ı hâzır u mahfûza ıtlâk olunur. Cevherî bunu fethateynle takyîd eylemekle vehm eyledi, niteki Şuvey’ir nâm şâ’irin işbu: “فَمَنْ وَاسْتَبْقَى وَلَمْ يَعْتَصِرْ ||مِنْ فَرْعِهِ مَالاً وَلَمْ يَكْسِرْ” beytinde râ’nın sükûnuyla müsebbettir. Ve فَرْعٌ [fer’] Tâm ve vâfir olan saça ıtlâk olunur; yukâlu: إِمْرَأَةٌ طَوِيلَةُ الْفَرْعِ وَهُوَ الشَّعْرُ التَّامُّ Ve ağaç budağının ucundan düzülmüş yaya denir; tekûlu: رَأَيْتُ فِي يَدِهِ فَرْعًا حَسَنًا وَهِيَ الْقَوْسُ الَّتِي عُمِلَتْ مِنْ طَرَفِ الْقَضِيبِ Ve ağacı yarılmayıp ya’nî bütün daldan düzülmüş yaya denir, ‘alâ-kavlin yay kısmının pek latîf ve güzîde ve bihterine denir; yukâlu: رَمَاهُ بِالْفَرْعِ أَيِ الْقَوْسِ الْغَيْرِ الْمَشْقُوقَةِ أَوْ هِيَ مِنْ خَيْرِ الْقِسِيِّ Burada غَيْر lafzına harf-i ta’rîf idhâl olunduğu bi’t-te’vîl mücîz olan kavla mebnîdir; ve yukâlu: قَوْسٌ فَرْعٌ وَفَرْعَةٌ بِالْوَصْفِ وَالتَّأْنِيثِ Ve فَرْعُ الْمَرْأَةِ [fer’u’l-mer’et] Hatunun saçından ‘ibârettir. Bu ma’nâ-yı sâbıktan e’ammdır. فَرْعٌ [fer’]in cem’i فُرُوعٌ [furû’] gelir. Ve فَرْعٌ [fer’] Dere akıntısına su akacak yere denir. Bunun cem’i فِرَاعٌ [firâ’]dır fâ’nın kesriyle. Ve فَرْعُ الْأُذُنِ [fer’u’l-uzun] Kulağın yukarısına ıtlâk olunur ki üst kemirtleği olacaktır; yukâlu: قَرَعَ فَرْعَ أُذُنِهِ أَيْ أَعْلاَهَا Mü’ellif وَمِنَ الْأُذُنِ فَرْعُهَا ‘ibâretiyle resm eylemekle hakk-ı ‘ibâre وَمِنَ الْأُذُنِ أَعْلاَهَا ‘unvânıyla olmaktır. Ve فَرْعٌ [fer’] Masdar olur, yükseğe çıkmak ma’nâsına; yukâlu: فَرَعَ الْجَبَلَ فَرْعًا مِنَ الْبَابِ الثَّالِثِ إِذَا صَعِدَ Ve aşağı inmek ma’nâsına olmakla zıdd olur; yukâlu: فرَعَ الْجَبَلَ إِذَا نَزَلَ Ve kızın kızlığını izâle eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: فَرَعَ الْبِكْرَ إِذَا افْتَضَّهَا Ve bir kimsenin başına değnekle yâhûd kılıçla havâle olmak ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: فَرَعَ رَأْسَهُ بِالْعَصَا إِذَا عَلاَهُ بِهَا Ve فَرْعٌ [fer’] ve فُرُوعٌ [furû’] (قُعُودٌ [ku’ûd] vezninde) Sâ’irlere şeref ve şân yâ hüsn ü cemâl cihetiyle gâlib ve ser-efrâz olmak ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: فَرَعَ الْقَوْمَ فَرْعًا وَفُرُوعًا إِذَا عَلاَهُمْ بِالشَّرَفِ أَوْ بِالْجَمَالِ Ve atın başını uyanla silkip yürümekten alıkomak ma’nâsınadır; yukâlu: فَرَعَ الْفَرَسَ بِاللِّجَامِ إِذَا قَدَعَهُ وَكَبَحَهُ Ve nizâ’ üzere olan adamların aralığına girip def’-i nizâ’la ıslâh eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: فَرَعَ بَيْنَ الْقَوْمِ إِذَا حَجَزَ وَكَفَّ وَأَصْلَحَ

اَلْفَرْعُ [el-fer’] (fâ’nın fethi ve râ’nın sükûnuyla) Bir nesnenin a’lâsı. Ve bu cihettendir ki فَرْعُ الْقَوْمِ kavmin eşrefine [derler]. Ve فَرْعٌ [fer’] Kezâlik saçın tamâm olanına derler, şa’r-ı tâmm ma’nâsına. Ve فَرْعٌ [fer’] Şol yaya derler ki ağaç budağının ucundan işlene, ya’nî ağacı yarılmadan işlene; yukâlu: قَوْسٌ فَرْعٌ أَيْ غَيْرُ مَشْقُوقٍ Ve ağacı yarılana قَوْسٌ فِلْقٌ derler. Ve فَرْعٌ [fer’] Değnek ile başa vurmağa dahi derler; yukâlu: فَرَعْتُ رَأْسَهُ بِالْعَصَا أَيْ عَلَوْتُهُ Ve kâf’la dahi lügattır. Ve فَرْعٌ [fer’] Şerefle ‘âlî olmağa dahi derler; yukâlu: فَرَعْتُ قَوْمِي أَيْ عَلَوْتُهُمْ بِالشَّرَفِ أَوْ بِالْجَمَالِ Ve فَرْعٌ [fer’] Atı gemlemeğe dahi derler; yukâlu: فَرَعْتُ فَرَسِي بِاللِّجَامِ إِذَا قَدَعْتَهُ Ve قَدْعٌ [kad’] kâf’la ve dâl ile gemlemek ve tüskürmektir. Ve فَرْعٌ [fer’] Men’ etmeğe dahi derler; tekûlu: فَرَعْتُ بَيْنَهُمَا إِذَا كَفَفْتَ Ebî Nasr rivâyeti üzere. Ve فَرْعٌ [fer’] فَرْعَةٌ [fer’at]in cem’i dahi gelir, bit ma’nâsına 'alâ-mâ se-yecî’u.