اَلْجُمَّاعُ [el-cummâ’] (رُمَّانٌ [rummân] vezninde) Kabâ’il-i müteferrikadan birikmiş derinti ahlât-ı nâsa denir; yukâlu: تَجَمَّعَتْ جُمَّاعُ النَّاسِ أَيْ أَخْلاَطُهُمْ مِنْ قَبَائِلَ شَتَّى Ve her şey’in aslının gür ve dertop ve cem’iyyetli olan yerine denir. Kâle’ş-şârih ve fî hadîsi İbn ‘Abbâs kavluhu ta’âlâ: ﴿وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ﴾ قَالَ الشُّعُوبُ اَلْجُمَّاعُ وَالْقَبَائِلُ اَلْأَفْخَاذُ فَالْجُمَّاعُ مُجْتَمَعُ أَصْلِ كُلِّ شَيْءٍ أَرَادَ مَنْشَأَ النَّسَبِ وَأَصْلَ الْمَوْلِدِ Ve جُمَّاعُ [cummâ’] Mutlakan bir araya gelip dertop olmuş nesneye denir ki niteki جُمَّاعُ الثُّرَيَّا [cummâ’us-sureyyâ] Ülker’in kevâkib-i müctemi’adan ve جُمَّاعُ الْكَفِّ [cummâ’u’l-keff] yumruktan 'ibârettir.

اَلْجُمَّاعُ [el-cummâ’] (cîm’in zammı ve mîm’in teşdîdiyle) Derinti olan cemâ’at ki kabâ’il-i muhtelifeden devşirilmişlerdir.