اَلْبَلْغُ [el-belg] (bâ’nın fethi ve kesri ve lâm’ın sükûnuyla) ve اَلْبَلْغَةُ [el-belgat] (تَمْرَةٌ [temret] vezninde) بَالِغٌ [bâlig] ma’nâsına müsta’meldir; ve minhu yukâlu: أَحْمَقُ بَلْغٌ وَبَلْغَةٌ أَيْ مَعَ حَمَاقَتِهِ يَبْلُغُ مَا يُرِيدُ أَوْ نِهَايَةٌ فِي الْحُمْقِ Ya’nî “Filân fî zâtihi ahmak ve nâdân iken müsâ’ade-i bahtla murâdına vâsıl ve bâlig olmaktadır” yâhûd “Derece-i hamâkatin nihâyetine bâligdir” demektir; ve tekûlu’l-‘Arabu: اَللَّهُمَّ سَمْعٌ لاَ بَلْغٌ وَسَمْعًا لاَ بَلْغًا وَيُكْسَرُ السِّينُ فِيهِمَا أَيْ نَسْمَعُ بِهِ وَلاَ يَتِمُّ أَوْ يَقُولُهُ مَنْ سَمِعَ خَبَرًا لاَ يُعْجِبُهُ Ya’nî ‘Arablar bir fenâ ve isâbetinden ihtirâz ve isti’âze olunacak bir kelâm istimâ’ eyleseler أَللَّهُمَّ سَمْعٌ لاَ بَلْغٌ yâhûd سَمْعًا لاَ بَلْغًا derler ki “Kelâm-ı mezbûr istimâ’ eylediğimiz ile iktifâ olunup tamâm olmasın demektir” ki sonu çıkmasın ta’bîr olunur. Ve 'inde’l-ba’z kelâm-ı mezbûr bir dil-nişîn olmayacak bârid ve nâ-hoş kelâm istimâ’ında îrâd olunur; ve yekûlûne: أَمْرُ اللهِ بَلْغٌ أَيْ بَالِغٌ نَافِذٌ يَبْلُغُ أَيْنَ أُرِيدَ بِهِ Ya’nî Hudâ-yı müte’âlin emr ve fermânı murâd-ı şerîfleri olan mahalle bâlig ve nâfizdir; ve yukâlu: جَيْشٌ بَلْغٌ أَيْ بَالِغٌ وَبَلْغٌ وَبَلِيغٌ Ve fasîh adama denir, ke-mâ se-yuzkeru.