(a. i. rekz’den. c. : merâkiz) : 1) yuvarlak bir çizginin (çenberin) her noktasından aynı uzaklıkta bulunan nokta. Kuwe-i an-il-merkeziyye : *’ 'merkezkaç kuvvet, bir merkezin etrafında hareket eden bir cismi, o merkezden uzaklaştıran kuvvet, fr. foree centrifuge. Kuvve-i ile-l-merkeziyye : Hz. *merkezcil kuvvet, muhitten merkeze doğru yönelen kuvvet, fr. force centripete. 2) bir şeyin en işlek yeri, orta yeri, işlek yer. 3) kollara ayrılan bir teşkilâtın, bir kuruluşun umûmî idare yeri. 4) en yüksek dereceli polis karakolu. 5) tarz, suret, şekil, yol.

(a. s. rekz’den) : rekz-olunmuş, dikilmiş.

Merkez, sağlam yer, karakol, makam, odak, yer, görev. Az kullanılan anlamları ise şunlardır; konum, mansıp, odak noktası, mevki, dikkati toplayan şey, mekan, statü, yerleşim yeri, sorumluluk, durum. pozisyon, duruş, seviye, sosyal/ ekonomik statü, karargah, istasyon, idari kısım üssü, sosyal/ ekonomik konum, dairenin merkezi, başkent, mevzi, santra, telefon santrali, derece, merkez büro/ şube, rütbe, iş yeri, ana menşe.

Yoğunlaşmış, yoğun, konsantre. Az kullanılan anlamları ise şunlardır; toplanmış, sabitlenmiş, bir merkez çevresinde toplanmış.

Tek noktada toplayan.

iz. ar. cm: merâkiz. [rekz’den im.] 1. Bağlı olduğu halde dönerek bir dâire teşkil eden şeyin merbût bulunduğu sütûn veya milin rekz olunduğu yani saplandığı mahal. 2. Dâire veya kürenin tam ortasında bulunan nokta ki muhît-i dâirenin veya sath-ı kürenin her noktasından müsâvî bu‘d ve mesâfede bulunur: merkez-i dâire; merkez-i arz. 3. Ale’l-ıtlâk orta, vasat: şehrin merkezi. 4. Bir hükümdar veya vali ve hâkim vesâirenin mahall-i ikâmeti ve makarrı ki, hükmü oradan etrafa yayılır: merkez-i saltanat, merkez-i hilâfet-i uzmâ; merkez-i vilâyet, nâhiye merkezi; ordu merkezi. 5. Şu‘abât ve mülhakâtı bulunan bir dâirenin umûmî idârehânesi, mürâcaat-gâhı: bu vapur kumpanyasının sigorta şirketinin merkezi nerededir? Duhan rejisinin her vilâyette bir merkezi vardır. 6. Bir kasabanın veya şehrin bir mahalle ve semtinin umûr-ı inzibâtiyyesi merci‘i olan karakolhâne veya zâbıta dâiresi: gece gezen kol, şüphe çağrıştıran serserileri merkeze götürür; merkeze mürâcaat etmek iktizâ etti. 7. tr. Yol, hâl, sûret: sizin re’yiniz, tahkîkâtınız ne merkezdedir? Onun da ifâdesi bu merkezdeydi.

اَلْمَرْكَزُ [el-merkez] (مَقْعَدٌ [mak’ad] vezninde) Dâ’irenin hâkk-ı vasatına ıtlâk olunur ki nokta-i dâ’ire ta’bîr olunur; yukâlu: زَاغَ الْفِرْجَارُ مِنَ الْمَرْكَزِ أَيْ وَسَطِ الدَّائِرَةِ Ve bir adamın mevzi’ ve karâr-gâhına ıtlâk olunur; yukâlu: حَلَّ فُلاَنٌ بِمَرْكَزِهِ أَيْ مَوْضِعِهِ وَمَحَلِّهِ Ve 'askerin me’mûr oldukları makarr ve ârâm-gâhlarına ıtlâk olunur; yukâlu: إِنَّ الْجُنْدَ أَخْلَوْا مَرْكَزَهُمْ أَيْ حَيْثُ أُمِرُوا أَنْ يَلْزَمُوهُ

اَلْمَرْكَزُ [el-merkez] (mîm’in ve kâf’ın fethiyle) Dâ’irenin ortası. Ve مَرْكَزٌ [merkez] Bir kimsenin durduğu yere dahi derler; yukâlu: أَخَلَّ فُلَانٌ بِمَرْكَزِهِ إِذَا أَخَلَّ فِي مَحَلِّهِ