(“ka” uzun okunur, a. i.) : 1) ismi olup, cismi olmayan bir kus, zümrüdüanka kuşu. (bkz. : sîmurg). 2) ismi olup cismi olmayan nesne. anka-yı lâ mekân : tas. Allah.

اَلْعَنْقَاءُ [el-‘ankâ’] (حَمْرَاءُ [hamrâ’] vezninde) أَعْنَقُ [a’nak]ın mü’ennesidir. Bu münâsebetle sîmurg dedikleri kuşa عَنْقَاءُ مُغْرِبٌ ['ankâ’u mugrib] ıtlâk olunmuştur ki ma’rûfu’l-ism ve mechûlü’l-cism kuştur, niteki “غ،ر،ب” mâddesinde zikr olundu. Mütercim der ki şârihin beyânına göre te’nîsi دَاهِيَةٌ [dâhiyet] i’tibârıyladır, lâkin dâhiyeye عَنْقَاءُ [‘ankâ’] ıtlâkı tâ’ir-i mezbûrdan müteferra’dır. Vech-i asahhı bu fakîrin “مُغْرِب” mâddesinde beyân eylediğidir ki ibtidâ dişi olarak halk olunmuştur, gerçi cüssesinin 'izam ve dahâmeti kezâlik otuz gûne renkten terekkübü cihetleriyle gûyâ ki جَمَاعَةُ طَيْرٍ te’vîl ve i’tibârı dahi mümkindür, lâkin onlara hâcet yoktur ve müzekker olan مُغْرِبٌ ile tavsîfi لِحْيَةٌ نَاصِلٌ ve نَاقَةٌ ضَامِرٌ kabîlindendir yâhûd tezkîri isti’zâm cihetine mahmuldür, zîrâ ‘Arablar şey’-i kebîre zeker ıtlâk ederler. Meselâ arı kısmının يَعْسُوبٌ [ya’sûb] dedikleri büyük re’îslerine ذَكَرُ النَّحْلِ ıtlâk eder. Ve عَنْقَاءُ [‘ankâ’] ile âfet ve dâhiyeden kinâye olunur. Ve عَنْقَاءُ [‘Ankâ’] Mülûk-i gassân’dan sa’lebe b. 'Amr’ın lakabıdır, gerdanı uzun olduğundan mülakkab olmuştur. Ve yüksek ve etrâfa havâle olan dağın başında olan tepeye ıtlâk olunur. Ve kabîle-i kudâ’a’dan bir emîrin lakabıdır. Ve İbn ‘Ankâ’ bir şâ’irdir.

اَلْعَنْقَاءُ [el-‘ankâ’] ('ayn’ın fethi ve nûn’un sükûnu ve elifin meddiyle) Âfet ma’nâsına; yukâlu: “حَلَّقَتْ بِهِ عَنْقَاءُ مُغْرِبٌ” ve “طَارَتْ بِهِ الْعَنْقَاءُ” Ve تَحْلِيقٌ [tahlîk] kuş uçarken yükselmeğe derler. Ve مُغْرِبٌ [mugrib] gayn-ı mu’cemenin sükûnu ve râ-i mühmelenin kesriyle etrâf-ı bilâdda hiss olmayan ma’nâsınadır. Ve hâ-i te’nîs ile isti’mâl olunmadı إِمْرَأَةٌ عَاشِقٌ kabîlinden olduğu için. Ve عَنْقَاءُ [‘ankâ’]ın aslı ma’rûfü’l-ism mechûlü’l-cism bir kuştur. Ve عَنْقَاءُ [‘Ankâ’] 'Arab tâ’ifesinden bir kimsenin lakabıdır ki ismi sa’lebe b. 'Amr’dır.

اَلْعَنْقَاءُ [el-‘ankâ’] ('ayn’ın fethi ve nûn’un sükûnuyla ve elifin meddiyle) Mü’ennesi, tavîletü’l-'unuk ma’nâsına.