Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre işbu عُذْرٌ mâddesi asl عَذِرَةٌ [‘aziret]ten müteferra’dır ki şey’-i necis ma’nâsınadır; قُلْفَةُ ذَكَرٍ ve مَرْأَةٌ عَذِرَةٌ ve sâ’irleri ondan mutasarrıftır. قُلْفَةٌ [kulfet]e teşbîhen cild-i bekâret kezâlik halk-ı sıbyânda olan 'ârız ve giderek bi’l-'umûm ‘ârız onunla tesmiye olundu. Ve insânın mahv-ı zünûbu zımnında îrâd eylediği bahâne dahi ondan ahz olundu, gûyâ ki onunla necs-i günâhını mahv eder. Ve inkıtâ’-ı miyâh ma’nâsına olan إِعْتِذَارٌ [i’tizâr]da ve دُرُوسٌ مَنَازِلُ ma’nâsına olan إِعْتِذَارٌ [i’tizâr]da vuzûh-ı عُذْرٌ [‘uzr] ile zenbi munkatı’ ve münderis olana teşbîh tasavvur olunmuştur. Ve bed-hûya عَذُورٌ ['azûr] ıtlâkında murdârlık mutasavverdir. Ve kaldı ki عُذْرٌ [‘uzr] üç gûnedir: Biri o işi işlemedim demekle hâsıldır. Sânî şu nesneye mebnî işledim demekledir ki o nesneyi zikr ile mevki’-i zenbden hurûc eder. Sâlis gerçi onu işledim lâkin min ba’d işlemem demekledir ve bu تَوْبَةٌ [tevbet]tir. Pes her تَوْبَةٌ [tevbet], عُذْرٌ ['uzr] olup emr bi’l-'aks değildir; beynlerinde 'umûm ve husûs-ı mutlak olur. İntehâ. Ve عُذْرٌ ['uzr] ve عُذُرٌ ['uzur] (zammeteynle) ve عُذْرَى ['uzrâ] (بُشْرَى [buşrâ] vezninde) ve مَعْذِرَةٌ [ma’ziret] (مَنْقِبَةٌ [menkibet] vezninde) ve مَعْذُرَةٌ [ma’zuret] (مَكْرُمَةٌ [mekrumet] vezninde) Masdarlardır, bir adamın îrâd eylediği 'özr ve bahâneyi kabûl eylemek ma’nâsınadır ki ma’zûr tutmak ta’bîr olunur; yukâlu: عَذَرَهُ فِيمَا صَنَعَ عُذْرًا وَعُذُرًا وَعُذْرًى وَمَعْذِرَةً وَمَعْذُرَةً مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا قَبِلَ عُذْرَهُ وَرَفَعَ عَنْهُ اللَّوْمَ فِيهِ Ve عُذْرٌ ['uzr] Fevz ve zafer ma’nâsına müsta’meldir; ve minhu yukâlu fi’l-harb: لِمَنِ الْعُذْرُ أَيِ النُّجْحُ وَالْغَلَبَةُ

s. pl. of عذرە ızre.

عَزْرٌ ['azr] Ekini biçilen tarlada bâkî anız ve çayır makûlesini davar otarmak için sattıkta mün’akid olan semen ve pahasına denir.

اَلْعُذْرُ [el-'uzr] ('ayn’ın zammı ve zâl-ı mu’cemenin sükûnuyla) İsmdir, ma’rûftur ya’nî bahâneye denir ki bir emrin icrâsını terk eylemeğe sebeb ve vesîle olandır; cem’i أَعْذَارٌ [a’zâr] gelir.

اَلْعَذْرُ [el-'azr] (نَذْرٌ [nezr] vezninde) ve اَلْعُذْرُ [el-'uzr] ('ayn’ın zammıyla) Bunlar da bir adamın 'uyûb ve zünûbu kesîr olmak ma’nâsınadır; yukâlu: عَذَرَ الرَّجُلُ عَذْرًا وَعُذْرًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا كَثُرَتْ ذُنُوبُهُ وَعُيُوبُهُ ve minhu’l-hadîsu: قَدْ رُوِيَ حَتَّى يَعْذِرُوا مِنْ أَنْفُسِهِمْ بِفَتْحِ الْيَاءِ Ve çocuğu sünnet eylemek ma’nâsınadır; yukâlu: عَذَرَ الْغُلاَمَ إِذَا خَتَنَهُ Ve dâbbeye 'izâr geçirmek ma’nâsınadır; yukâlu: عَذَرَ الْفَرَسَ عَذْرًا وَعُذْرًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي وَالْأَوَّلِ إِذَا شَدَّ عِذَارَهُ Ve çocuğu عَاذُورٌ ['âzûr] ya’nî boğaz ağrısı incitmek ma’nâsınadır; yukâlu: عَذَرَ الصَّبِيَّ الْعَاذُورُ إِذَا أَصَابَهُ وَأَوْجَعَهُ فَعُذِرَ عَلَى الْمَجْهُولِ فَهُوَ مَعْذُورٌ أَيْ مُصَابٌ بِالْعَاذُورِ

iz. ar. cm: a‘zâr. 1. Edilen bir kabahat ve kusurun zarûri ve gayr-i ihtiyârî olduğunu ispatla afvını dilemeye medâr olmak üzere dermiyân olunan bahâne ve sebep: özrüm vardır; özr-i şer‘î; özr-i makbûl; a‘zâr-ı vâhiye. 2. Bir kusur ve kabahatin ma‘zûr tutulmasıyla afvı: özür dilemek. 3. Mâni‘, engel, â’ik: özrüm var idi; bazı â‘zârdan dolayı. 4. Kusur, nakîsa, ayb, sakatlık: bu arabanın, bu konağın özrü vardır; bir özrü olmasa idi bu kadar ucuz verilmezdi.

Özür, mazeret, bahane. Az kullanılan anlamları ise şunlardır; kusur.

(a. i. c. : a’zâr) : 1) bir kusur veya suçun hoş görülmesini gerektiren sebep, (bkz : ma’zeret). 2) suçun bağışlanması. 3) engel. 4) kusur, eksiklik.

İ (عُذْر, مَعْذِرَة), فِي، عَنْ özür dilemek, kusuruna bakmamak, mazur görmek, bağışlamak, affetmek.

Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre işbu عُذْرٌ mâddesi asl عَذِرَةٌ [‘aziret]ten müteferra’dır ki şey’-i necis ma’nâsınadır; قُلْفَةُ ذَكَرٍ ve مَرْأَةٌ عَذِرَةٌ ve sâ’irleri ondan mutasarrıftır. قُلْفَةٌ [kulfet]e teşbîhen cild-i bekâret kezâlik halk-ı sıbyânda olan 'ârız ve giderek bi’l-'umûm ‘ârız onunla tesmiye olundu. Ve insânın mahv-ı zünûbu zımnında îrâd eylediği bahâne dahi ondan ahz olundu, gûyâ ki onunla necs-i günâhını mahv eder. Ve inkıtâ’-ı miyâh ma’nâsına olan إِعْتِذَارٌ [i’tizâr]da ve دُرُوسٌ مَنَازِلُ ma’nâsına olan إِعْتِذَارٌ [i’tizâr]da vuzûh-ı عُذْرٌ [‘uzr] ile zenbi munkatı’ ve münderis olana teşbîh tasavvur olunmuştur. Ve bed-hûya عَذُورٌ ['azûr] ıtlâkında murdârlık mutasavverdir. Ve kaldı ki عُذْرٌ [‘uzr] üç gûnedir: Biri o işi işlemedim demekle hâsıldır. Sânî şu nesneye mebnî işledim demekledir ki o nesneyi zikr ile mevki’-i zenbden hurûc eder. Sâlis gerçi onu işledim lâkin min ba’d işlemem demekledir ve bu تَوْبَةٌ [tevbet]tir. Pes her تَوْبَةٌ [tevbet], عُذْرٌ ['uzr] olup emr bi’l-'aks değildir; beynlerinde 'umûm ve husûs-ı mutlak olur. İntehâ. Ve عُذْرٌ ['uzr] ve عُذُرٌ ['uzur] (zammeteynle) ve عُذْرَى ['uzrâ] (بُشْرَى [buşrâ] vezninde) ve مَعْذِرَةٌ [ma’ziret] (مَنْقِبَةٌ [menkibet] vezninde) ve مَعْذُرَةٌ [ma’zuret] (مَكْرُمَةٌ [mekrumet] vezninde) Masdarlardır, bir adamın îrâd eylediği 'özr ve bahâneyi kabûl eylemek ma’nâsınadır ki ma’zûr tutmak ta’bîr olunur; yukâlu: عَذَرَهُ فِيمَا صَنَعَ عُذْرًا وَعُذُرًا وَعُذْرًى وَمَعْذِرَةً وَمَعْذُرَةً مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا قَبِلَ عُذْرَهُ وَرَفَعَ عَنْهُ اللَّوْمَ فِيهِ Ve عُذْرٌ ['uzr] Fevz ve zafer ma’nâsına müsta’meldir; ve minhu yukâlu fi’l-harb: لِمَنِ الْعُذْرُ أَيِ النُّجْحُ وَالْغَلَبَةُ