(a. i.) : 1) bilme, anlama. 2) tas. îlâhî bir feyir olarak kâinatın sırlarını bilme kudreti. 3) kültür. 4) erkek ve kadın adı.

iz. ar. 1. Bilme, biliş, anlayış, vukûf, hakîkate vâkıf olma, künhe varma, ilim ve zekâ ile hâsıl olan kemâl: ehl-i irfândan bir zât; o zâtın irfânı müsellemdir. 2. Esrâr-ı ulûhiyyete ve hakâyıka vukûf, marifetullah: ilim ve takvâ kâfî değildir irfân lâzım. Bu lûgat abdin hakâyık-ı Rabbaniye’ye vukûfu manasını tazammun ettiği için, hâlik hakkında asla kullanılmaz; ve ilm-i İlâhî denildiği halde, irfân-ı ilâhî denilmez.

اَلْمَعْرِفَةُ [el-ma’rifet] (mîm’in fethi ve râ’nın kesriyle) ve اَلْعِرْفَانُ [el-'irfân] ve اَلْعِرْفَةُ [el-'irfet] ('ayn’ların kesriyle) ve اَلْعِرِّفَانُ [el-'irrifân] (kesreteynle ve fâ’nın teşdîdiyle) Bilmek ma’nâsınadır; yukâlu: عَرَفَهُ مَعْرِفَةً وَعِرْفَانًا وَعِرْفَةً وَعِرِّفَانًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا عَلِمَهُ Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre عِلْمٌ ['ilm] ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] beyninde fark vardır, zîrâ مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] bir şey’i tefekkür ve eserini tedebbür ile bilmekten 'ibâret olmakla عِلْمٌ ['ilm]in mefhûmundan ahass olur. Bunun mukâbili إِنْكَارٌ [inkâr] ve عِلْمٌ ['ilm]in mukâbili جَهْلٌ [cehl]dir. Ve عِلْمٌ ['ilm] vech-i küllî ile bilmek ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] vech-i cüz’î ile bilmek ma’nâsınadır. Bu cihetten Hak ta’âlâya مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] isnâd olunmaz, kezâlik Hak ta’âlâya عِلْمٌ ['ilm] ta’diye olunmaz. İntehâ. Ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] ve عِرْفَانٌ ['irfân] İkrâr eylemek ma’nâsına müsta’meldir, إِعْتِرَافٌ [i’tirâf] gibi; yukâlu: عَرَفَ بِذَنْبِهِ وَعَرَفَ لَهُ إِذَا أَقَرَّ Ve mücâzât eylemek ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: عَرَفَ فُلاَنًا إِذَا جَازَاهُ Ve kare’e el-Kisâ’î kavlehu ta’âlâ: “وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللهُ عَلَيْهِ عَرَفَ بَعْضَهُ” الآيَة مُخَفَّفَةً أَيْ جَازَى حَفْصَةَ بِبَعْضِ مَا فَعَلْتْ أَوْ مَعْنَاهُ أَقَرَّ بِبَعْضِهِ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ Ve minhu kavluhum: أَنَا أَعْرِفُ لِلْمُحْسِنِ وَالْمُسِيءِ أَيْ لاَ يَخْفَى عَلَيَّ ذَلِكَ وَلاَ مُقَابَلَتُهُ بِمَا يُوَافِقُهُ

عُرُفَّانُ ['uruffân] (zammeteynle ve fâ’nın teşdîdiyle) ve عِرِفَّانُ ['irrifân] (kesreteynle عِفِتَّانٌ ['iffitân] vezninde) Bir gûne ocak çekirgesi ismidir ki asl çekirgeye şebîh olur, ancak Rimse ve 'Unzuvâne’de olur. 'Alâ-kavlin bir küçük böcek ismidir ki ‘Âlic ve Dehnâ’ kumluklarında olur. Ve عُرُفَّانُ ['Uruffân] ('ayn’ın zammıyla) Bir dağın ismidir. Ve عِرِفَّانُ ['iriffân] ('ayn’ın kesriyle) Râ’î-i şâ’irin refîki ismidir ki onun hakkında işbu şi’ri inşâd eyledi: “كَفَانِي عِرِّفَانُ الْكَرَى وَكَفَيْتُهُ || كُلُوءَ النُّجُومِ وَالنُّعَاسُ مُعَانِقُهْ || فَبَاتَ يُرِيه ِعِرْسَهُ وَبَنَاتِهِ || وَبِتُّ أُرِيهِ النَّجْمَ أَيْن مَخَافِقُهْ” Ve عِرِفَّانٌ ['iriffân] Bir şey’in ism ve resmiyle beyân ve ona delâlet eden adama denir; 'ayn’ın zammıyla da câ’izdir; yukâlu: هُوَ عِرِفَّانٌ أَيْ مُعْتَرِفٌ بِالشَّيْءِ دَالٌّ عَلَيْهِ

اَلْمَعْرِفَةُ [el-ma’rifet] (mîm’in fethi ve râ’nın kesriyle) ve اَلْعِرْفَانُ [el-'irfân] ve اَلْعِرْفَةُ [el-'irfet] ('ayn’ların kesriyle) ve اَلْعِرِّفَانُ [el-'irrifân] (kesreteynle ve fâ’nın teşdîdiyle) Bilmek ma’nâsınadır; yukâlu: عَرَفَهُ مَعْرِفَةً وَعِرْفَانًا وَعِرْفَةً وَعِرِّفَانًا مِنَ الْبَابِ الثَّانِي إِذَا عَلِمَهُ Mü’ellifin Basâ’ir’de beyânına göre عِلْمٌ ['ilm] ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] beyninde fark vardır, zîrâ مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] bir şey’i tefekkür ve eserini tedebbür ile bilmekten 'ibâret olmakla عِلْمٌ ['ilm]in mefhûmundan ahass olur. Bunun mukâbili إِنْكَارٌ [inkâr] ve عِلْمٌ ['ilm]in mukâbili جَهْلٌ [cehl]dir. Ve عِلْمٌ ['ilm] vech-i küllî ile bilmek ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] vech-i cüz’î ile bilmek ma’nâsınadır. Bu cihetten Hak ta’âlâya مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] isnâd olunmaz, kezâlik Hak ta’âlâya عِلْمٌ ['ilm] ta’diye olunmaz. İntehâ. Ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] ve عِرْفَانٌ ['irfân] İkrâr eylemek ma’nâsına müsta’meldir, إِعْتِرَافٌ [i’tirâf] gibi; yukâlu: عَرَفَ بِذَنْبِهِ وَعَرَفَ لَهُ إِذَا أَقَرَّ Ve mücâzât eylemek ma’nâsına müsta’meldir; yukâlu: عَرَفَ فُلاَنًا إِذَا جَازَاهُ Ve kare’e el-Kisâ’î kavlehu ta’âlâ: “وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا فَلَمَّا نَبَّأَتْ بِهِ وَأَظْهَرَهُ اللهُ عَلَيْهِ عَرَفَ بَعْضَهُ” الآيَة مُخَفَّفَةً أَيْ جَازَى حَفْصَةَ بِبَعْضِ مَا فَعَلْتْ أَوْ مَعْنَاهُ أَقَرَّ بِبَعْضِهِ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ Ve minhu kavluhum: أَنَا أَعْرِفُ لِلْمُحْسِنِ وَالْمُسِيءِ أَيْ لاَ يَخْفَى عَلَيَّ ذَلِكَ وَلاَ مُقَابَلَتُهُ بِمَا يُوَافِقُهُ

عُرْفَانُ ['Urfân] (عُثْمَانُ ['usmân] vezninde) Esmâdandır: Mu’allâ b. ‘Urfân el-Esedî etbâ’-ı tâbi’îndendir.

عُرُفَّانُ ['uruffân] (zammeteynle ve fâ’nın teşdîdiyle) ve عِرِفَّانُ ['irrifân] (kesreteynle عِفِتَّانٌ ['iffitân] vezninde) Bir gûne ocak çekirgesi ismidir ki asl çekirgeye şebîh olur, ancak Rimse ve 'Unzuvâne’de olur. 'Alâ-kavlin bir küçük böcek ismidir ki ‘Âlic ve Dehnâ’ kumluklarında olur. Ve عُرُفَّانُ ['Uruffân] ('ayn’ın zammıyla) Bir dağın ismidir. Ve عِرِفَّانُ ['iriffân] ('ayn’ın kesriyle) Râ’î-i şâ’irin refîki ismidir ki onun hakkında işbu şi’ri inşâd eyledi: “كَفَانِي عِرِّفَانُ الْكَرَى وَكَفَيْتُهُ || كُلُوءَ النُّجُومِ وَالنُّعَاسُ مُعَانِقُهْ || فَبَاتَ يُرِيه ِعِرْسَهُ وَبَنَاتِهِ || وَبِتُّ أُرِيهِ النَّجْمَ أَيْن مَخَافِقُهْ” Ve عِرِفَّانٌ ['iriffân] Bir şey’in ism ve resmiyle beyân ve ona delâlet eden adama denir; 'ayn’ın zammıyla da câ’izdir; yukâlu: هُوَ عِرِفَّانٌ أَيْ مُعْتَرِفٌ بِالشَّيْءِ دَالٌّ عَلَيْهِ

vn. & s. 1. A knowing intimately. 2. Polish of mind and manners, refinement. 3. Mystical, spiritual knowledge, occult science.

اَلْعِرْفَانُ [el-'irfân] ('ayn’ın kesri ve râ’nın sükûnuyla) Bi-ma’nâhu; tekûlu: عَرَفْتُهُ مَعْرِفَةً وَعِرْفَانًا Ve مَعْرِفَةٌ [ma’rifet] Gâh olur i’tirâf ma’nâsına dahi gelir; tekûlu: مَا أَعْرِفُ لِأَحَدٍ يَصْرِعُنِي أَيْ مَا اعْتَرِفُ